Güncelleme: 10:13 TSİ 26 Mayıs 2019 Pazar
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

14 Mayıs 1950, tarihin dersleri

Taha Akyol
Güncelleme: 23:05 TSİ 14 Mayıs 2019 Salı

14 Mayıs 1950 bütün tarihimizde ilk “hür ve âdil” seçimlerinin yapıldığı, Demokrat Parti’nin hür seçimlerle iktidara geldiği gündür.

Fakat iyi niyetlerle başlayan dönem, muhalefetin de iktidarın da uzlaşmaz kavgaları sonunda maalesef darbeyle noktalandı. Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan düzmece ihtilal mahkemesi eliyle idam edildi.

Bu feci akıbetin duygularda yarattığı haklı infial, yaşananların objektif gözle değerlendirmesini engelledi.

Üzerinden yarım asır geçti, artık 1950-60 dönemini “tarih” gözlüğüyle okumalıyız.

 

EKONOMİ ANADOLU’YA GİRİYOR



DP döneminde halk üzerindeki baskılar kalktı. İktisadi kalkınma Anadolu’ya girdi, halkta nispi bir özgüven yarattı.

Yazar Şevket Süreyya Aydemir, Menderes dönemindeki “sıçrayan rakamlar”ı anlatır:

* 1950’de 130.000 ton olan şeker üretimi 1960’ta 643.000 tona ve fabrika sayısı 4’ten 15-16’ya çıkarılmıştır.

* Çimento üretimi on yılda 400.000 tondan 1.750.000 tona ulaştırıldı.

* Tekstil sanayii kapasitesi 1948’e bakarak 1950’de 105 iken 1960’ta 3.015’e ulaştı.

* Enerji üretimi indeksi 100’den 375’e yükseldi.

* Sanayi genel indeksi 100’den 270’e çıktı.

İlkokullar yüzde 42, ortaokullar yüzde 81, liseler yüzde 115 arttı. Üniversite sayısı 3’ten 6’ya çıktı.

Muhalif gazeteci Metin Toker, “DP yöneticilerinin özellikle Adnan Menderes’in CHP’lilere nazaran daha büyük düşündükleri, daha geniş ufka sahip bulundukları reddedilemez” diye yazar. (DP’nin Altın Yılları, s. 241)

 

TEK PARTİ KÜLTÜRÜ

Metin Toker’in dediği gibi Bayar, Menderes ve arkadaşları Tek Parti içinden gelmişti, iktidarda Tek Parti gibi davranmaya yöneleceklerdi. Bu doğru tespitte eksik olan, CHP’nin de muhalefette Tek Parti alışkanlıklarıyla davranmasıdır.

Menderes hükümeti, iktidarın ikinci ayında özgürlükçü bir basın kanunu, fakat kavgalar kızışınca 1956’da baskıcı bir basın kanunu çıkaracaktı.

Osman Bölükbaşı 6 Haziran 1956 günü Meclis’te yaptığı ayrıntılı konuşmada 1956 kanunu ile Tek Parti basın kanunları arasındaki benzerlikleri anlattı.

Prof. Ali Fuat Başgil kitap, yazı ve konferanslarında DP’nin de güç tutkusuyla Tek Parti gibi baskıcı davrandığını belirterek eleştirdi.

Öbür yanda CHP lideri İsmet İnönü seçimlerde iktidarı gönül rızasıyla devrettiği halde kısa bir süre sonra tahammülsüz hale gelmiş, çok sert ve kışkırtıcı muhalefet yapmıştır.

İnönü’nün yakın arkadaşı Faik Ahmet Barutçu, DP iktidarına karşı İnönü’nün “kompleksli” davrandığını anlatır. CHP’li Nihat Erim’in anılarında İnhönü’nün darbeyi kışkırttığını yazar. Sosyal Demokrat araştırmacı Tevfik Çavdar CHP’nin çok sert muhalefetinin “doğal oyarak DP’yi de sertleştirdiğini” belirtir. (Türkiye’nin Demokrasi Tarihi, II, s. 41-76)

 

‘OLAĞANÜSTÜ TEDBİR’

1958’de Irak’ta kanlı bir askeri darbe oldu. Aşırı derecede kutuplaşmış olan Türkiye’de iktidar da muhalefet de bundan aksi yönde etkilendiler. Metin Toker yazıyor:

“Bağdat’ta olup bitenler bunları (iktidarı) fena halde korkutmuş, asaplarını fena halde bozmuş, hepsini olağanüstü güvenlik tedbirlerine sevk etmişti. Muhalefet bunu hissetmişti ve damarlarına basmaktan sadist bir zevk alıyordu.” (İsmet Paşayla On Yıl, 1957,1960, s. 105)

Sadist bir zevk!

DP iktidarının “olağanüstü güvenlik tedbirleri”nden biri, CHP hakkında Meclis Tahkikat Komisyonu kurmasıydı.

Fakat “tedbir” olmadı, darbeyi ateşledi!

Prof. Başgil 1960 Nisan’ında Bayar ve Menderes’e tansiyonu düşürme, Tahkikat Komisyonu’nu derhal kapatma ve muhalefetle uzlaşarak seçim hükümeti kurma tavsiyesini yaptı. Sertlik yanlısı Bayar kabul etmedi, Menderes de ona uymak zorunda kaldı… Feci akıbet geldi, çattı.

 

TARİHİN DERSİ

Araştıran herkes müttefiktir ki, ülkede kökleşmiş bir anayasal düzen ve siyasetten etkilenmeyecek kadar güçlü ve bağımsız bir yargı olsaydı kutuplaşma o kadar olmaz, 27 Mayıs darbesinin zemini de oluşmazdı.

Fakat Tek Parti’den böyle bir anayasal miras devralınmamıştı.

Düşünün ki, anayasayı tek başına değiştirme gücüne fazlasıyla sahip olan DP, içinde altı ok bulunan 1924 anayasasına dokunmadı!

İnönü daha 1949’da “anayasayı değiştirelim” dediği halde DP yanaşmadı.

DP iktidarı hiçbir zaman “kuvvetler ayrılığı”ndan bahsetmedi.

Netice: Siyasi kavgalar gelir geçer, ülkede mutlaka kuvvetler ayrılığına dayalı, bağımsız yargıya sahip, özgürlükleri kurumlar eliyle koruyan bir anayasal düzen şarttır. O olmadan olmuyor.

(KARAR)  

Haberin Etiketleri : Taha Akyol
adv
SON DAKİKA
21:54 - ABD Başkanı Trump Körfez'e asker gönderme kararını onayladı!15:03 - İngiltere Başbakanı Theresa May istifa tarihini açıkladı21:18 - YSK'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminin iptali ile ilgili gerekçeli kararı açıklandı23:55 - Süper Lig'in 33. haftasında şampiyon Galatasaray10:41 - Şubat 2019 işsizlik rakamları belli oldu00:12 - Okulların tatil takvimi değişti22:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye hiç kimsenin müstemlekesi değildir00:21 - Ahmet Davutoğlu: YSK’nın kararına tepki: YSK'nın İstanbul kararı değerlerimizi zedeledi00:15 - Abdullah Gül'den YSK'nın İstanbul kararına tepki: 367 neyse YSK'nın İstanbul kararı aynı20:04 - YSK, İstanbul seçminin iptaline ve yenilenmesine karar verdi18:34 - İşte kalp krizinin 7 belirtisi12:32 - YSK, AK Parti ve MHP'nin İstanbul seçimine itirazı bugün görüşecek10:44 - Kimlik, ehliyet ve pasaport randevu süreleri bir güne düşürüldü02:00 - RAMAZAN VE ORUÇ İLE İLGİLİ SORU VE CEVAPLAR14:37 - Nisan ayı enflasyon rakamları belli oldu14:03 - Venezuela'da darbe girişimi ile ilgili son durum!22:23 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Venezuela'daki darbe girişimi ile ilgili açıklama22:04 - Venezuela'da askeri darbe girişimi! Maduro'dan ilk açıklama00:56 - Sanatçı Dilber Ay kalp krizinden hayatını kaybetti12:06 - Ankara'da ekmek fiyatına zam09:16 - Çiftçi Patates ve soğan ekmiyor, fiyat 5 liranın altına düşmez!20:14 - YSK'dan AK Parti'nin İstanbul için itirazı ile ilgili 3 ara karar16:55 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na saldırı ile ilgili açıklama16:51 - ABD'den İran'a yönelik yaptırım muafiyetlerine son verme kararı16:47 - YSK, AK Parti'nin İstanbul ile ilgili itirazını gündemine aldı12:52 - Yumruklu saldırıya uğrayan Kılıçdaroğlu: Planlanan bir saldırıydı10:13 - Kemal Kılıçdaroğlu'na yumruk atan Osman Sarıgün gözaltına alındı23:22 - MSB'den Kılıçdaroğlu'na yönelik saldırı ile ilgili açıklama19:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan AK Parti İstanbul İl Başkanlığı'nda seçim değerlendirmesi toplantısı00:52 - Sudan'da göstericiler geçici sivil yönetim ilan edilecek21:22 - İstanbul'da gözaltına alınan 2 BAE'lı şüpheli casusluktan tutuklandı15:43 - Binali Yıldırım'dan İmamoğlu'nun veri genelgesiyle ilgili açıklama15:33 - BAE casusu Kaşıkçı cinayeti şüphesiyle İstanbul'da tutuklandı15:26 - Libya’daki çatışmalarda 213 kişi hayatını kaybetti!22:47 - Binali Yıldırım'dan Ekrem İmamoğlu açıklaması19:23 - Ekrem İmamoğlu başkanlık görevini Mevlüt Uysal'dan devraldı17:20 - CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Ekrem İmamoğlu mazbatasını aldı17:03 - İstanbul'da 31 Mart yerel seçim sonuçları açıklandı17:01 - AK Parti'nin Maltepe tutanak itirazına YSK'dan ret01:25 - İstanbul Maltepe'deki tüm oyların yeniden sayım işlemi sona erdi19:05 - AK Parti'den İstanbul sonuçları için olağanüstü itiraz18:57 - AK Parti'den İstanbul için mazbata itirazı18:54 - CHP'li Öztrak: Bu suistimale dur diyecek olan YSK'dır11:49 - İstanbul Maltepe'deki oy sayımında son durum18:55 - Binali Yıldırım: Oylarımız sandıkta iç edildi10:10 - 2019 Ocak ayı işsizlik rakamları belli oldu22:49 - AK Parti'den İstanbul için itiraz hazırlığı20:35 - AK Parti Sözcüsü Çelik'ten MKYK sonrası yerel seçim sonuçları ile ilgili açıklama20:32 - YSK, HDP'li Ahmet Türk'e mazbatayı verecek20:28 - CHP'den YSK'ya çağrı: Baskılara boyun eğmeyin21:39 - Wikileaks kurucusu Julian Assange İngiltere'de tutuklandı19:33 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Sudan'daki askeri darbe ile ilgili açıklama19:29 - YSK, Büyükçekmece ile ilgili görüşmeyi erteledi09:40 - Sudan'da askeri darbe: Devlet Başkanı Ömer el Beşir tutuklandı15:38 - Erdoğan: FETÖ ihanet çetesi mensuplarını kurumlarımızdan hala temizleyemedik12:30 - Bakan Albayrak Yeni Ekonomi Programı Yapısal Dönüşüm Adımları'nı açıkladı12:19 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul'daki seçim sonucu açıklaması: İsterse 1 oyla olsun, son kararı YSK verecek15:39 - AK Parti: İstanbul için YSK'ya henüz başvurmadık13:01 - AK Parti'den İstanbul için YSK'nın reddi ile ilgili açıklama19:20 - İran'dan ABD'ye misilleme: CENTCOM'u terör örgütü olarak ilan etti19:16 - ABD İran Devrim Muhafızları'nı terör örgütü listesine aldı!12:36 - Zindaşti davasının firari sanığı İlhan Ünğan Bağdat Caddesi'nde öldürüldü12:30 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu'dan İYİ Parti lideri Akşener'e ziyaret11:22 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul'daki itiraz süreciyle ilgili açıklama23:11 - AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik: İtiraz sürecin patronu YSK'dır22:16 - CHP'den İstanbul'daki oy sayımı ile ilgili açıklama22:09 - Kırklareli'nde yeniden sayım sonuçlandı22:06 - THY İstanbul Havalimanı ile ilgili uyardı: En az 2 saat önceden gelin01:09 - AK Parti'li Yavuz: İstanbul'da oy farkı 18 binin altına indi23:21 - İşgal, darbe ve hırsızlığı seçim sandığıyla birlikte anmak12:10 - YSK Başkanı Sadi Güven'den yerel seçim sonuçları ve itiraz süreci ilgili yeni açıklama22:36 - İstanbul'da 15 ilçede geçersiz oylar yeniden sayılacak22:32 - MHP Lideri Bahçeli'den Ekrem İmamoğlu'na tepki22:22 - AK Parti'den İstanbul'daki oy sayımı ile ilgili yeni açıklama22:13 - Ekrem İmamoğlu'dan İstanbul'daki seçim sonuçlarıyla ilgili yeni açıklama07:27 - ABD'den Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyine yönelik olası operasyon açıklaması21:13 - Siyasi partilerin itirazıyla 21 ilde oyların yeniden sayılmasına karar verildi13:34 - AK Partili Yavuz'dan CHP'li İmamoğlu'na sorular: Hangi hakla şimdiden kendini başkan ilan ediyorsun?12:47 - AK Partili Ünal: İmamoğlu devam eden hukuki süreçten neden rahatsız?12:39 - Ekrem İmamoğlu İstanbul'daki seçim sonuçlarıyla ilgili açıklama yaptı10:11 - Mart ayı enflasyon rakamları belli oldu09:10 - YSK İstanbul'da 7 ilçe için tedbir kararını kaldırdı21:14 - AK Partili Yavuz: İstanbul'da büyük usulsüzlükler var, oy farkı düşmeye devam ediyor15:51 - İYİ Parti'de Koray Aydın ve Ümit Özdağ görevlerinden istifa etti15:15 - Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan elektriğe zam açıklaması21:11 - İstanbul'da seçim sonuçlarıyla şaşırtan ilçeler15:50 - AK Parti İstanbul İl Başkanı Şenocak: İstanbul'da sonucu etkileyecek usulsüzlükler mevcut14:02 - Resmi olmayan sonuçlara göre İstanbul'da Ekrem İmamoğlu önde10:53 - İstanbul'un ilk başörtülü belediye başkanı! (Şeyma Döğücü kimdir?)10:46 - YSK Başkanı Güven açıkladı: İstanbul'da İmamoğlu önde!01:16 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan balkon konuşması01:09 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu ve Ankara adayı Yavaş'tan açıklama00:56 - CHP İstanbul adayı İmamoğlu: İstanbul'u kazandığımızı biliyorum00:51 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu: İstanbul'da Ekrem İmamoğlu kazanmış durumda00:48 - AK parti adayı Binali Yıldırım: İstanbul'da seçimi kazandık00:03 - Gazze sınırında tansiyon yükseldi: 4 ölü, 316 yaralı!07:32 - Genel Sağlık Sigortası borcu olan vatandaşlara yıl sonuna kadar ücretsiz sağlık hizmeti08:52 - 40 dakika ders, 40 dakika teneffüs uygulaması başladı19:41 - Trump, işgal altındaki Golan Tepeleri kararnamesini imzaladı19:32 - İsrail, abluka altında bulunan Gazze'deki Hamas hedeflerini vuruyor
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler