Güncelleme: 17:59 TSİ 26 Ocak 2020 Pazar
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

19 Mayıs kimin eseri…

Ayşe Böhürler
Güncelleme: 23:09 TSİ 09 Kasım 2019 Cumartesi

Cumhuriyetin kuruluşunu başlatan 19 Mayıs Samsun yolculuğu 1927'ye kadar hiç gündeme gelmiyor. 1935'te kabul edilen ulusal bayramlar kanununda yer almıyor. 1938'de bayram ilan ediliyor. İlk resmi bayram olduğu 1939'u Mustafa Kemal Paşa göremiyor...

Murat Bardakçı’nın Bir Devlet Operasyonu 19 Mayıs isimli kitabının yayınlanmasıyla önemli bir tarihin kapısı biraz daha aralandı. Pek çok tartışmayı da alevlendirdi. Kitabı satın alırken kasada sıra bekleyen bir hanımefendi elimde kitapları görünce ‘kitabı okudum ama yanlış buldum’’ dedi. Neyi beğenmedini sorunca ‘Atatürk’ü Samsun’a Sultan Vahıdeddin göndermiş diyor, bu yanlış!’ dedi.

Geçen hafta Türk Kahvesi programda Murat Bardakçı’yı konuk ettim. İlk sorduğum soru bu oldu. Sohbetin ilerleyen dakikalarında anlaşıldı ki bu tepkiler resmi tarih yazımını tek ‘gerçek’ kabul edenlerden geliyor. Çünkü kitap, iki taraf için de ezber bozuyor. Sevdiğine güzelleme yapmıyor, kimseye sövmüyor, kendi fikrini ispatın peşine düşmüyor. Belgeye, dönem koşullarına bakıyor, hatıratları ve tanıklıkları resmi belgelerle birleştiriyor.

Samsun evrakını, dönemin etkin şahsiyetlerinin hatıratlarını, aile çevrelerinin tanıklıklarını gözler önüne sererek ‘Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkış kararının arkasında ne vardı? ‘’ sorusunun peşine düşüyor ‘’Bu kararı tek başına mı almıştı? Sultan Vahıdeddin ya da İngilizler mi O’nu Samsun’a gönderdi’ gibi soruların hepsine birden ‘’hayır’’ cevabını veriyor. Bu süreci öngören, Samsun’a gitmesini sağlayan ‘müfettiş kararnamesinin’ hazırlanma ve imza sürecini yöneten, Bandırma gemisini, yolcuları ve Samsun’daki koşulları hazırlayan bir devlet mekanizmasından söz ediyor.

Osmanlı devletinde karışıklıkların çıktığı ve devlet hakimiyetinin zayıfladığı bölgelere tehlike anlarında geniş yetkilerle müfettiş göndermek idari bir gelenek. Bu gelenekten hareketle Mustafa Kemal Paşa’yı gönderen ordu müfettişi kararnamesindeki önemli isimler aynı zamanda yeni bir rejimin kuruluşunu da sağlıyor.

Olayın arka planında ki olaylar zincirini şöyle özetliyor…

M. Kemal Paşa’yı Sultan Vahıdeddin mi gönderdi?

Bardakçı’ya göre Sultan Vahıdeddin bu plandan haberdar değil. Başka bir ifadeyle bilgisi olduğuna dair somut bir belge yok. Sultan Vahıdeddin, M. Kemal Paşa’nın ordu müfettiş kararnamesini çıktığı gün imzalıyor, Samsun’a gideceği sabah onunla görüşüyor ancak sonraki süreci bildiğine ilişkin bir kanıt hiçbir belgede bulunmuyor. Bir tarafın iddialarında olduğu gibi öyle 40 bin altın falan da vermiyor. Ya da tam tersi bu seyahate M.Kemal Paşa tek başına karar verip kırık bir tekneyle kimseden habersiz çıkmıyor. Gemide 79 kişi yer alıyor.

Murat Bardakçı’ya göre Sultan’a bu belgeyi imzalatan, asıl planı olgunlaştıranlar, yönetenler, isimleri çok da ortada olmayan devlet mekanizmasındaki kişiler. Tek bir kişi ya da kurum değil! M.Bardakçı ‘’devlet’’ derken; saraydan, genelkurmaya, hükümetten en küçük memura uzanan bir yapıyı kastettiğini söylüyor.

Kitabı okurken doğrusu gözlerim bir kahraman aradı durdu. Ancak kitapta arka planda yer alan tek bir kahramana tesadüf etmedim. Görülen o ki; imparatorluğun battığını görüp, buradan çıkış arayanlar devlet ile birlikte ‘’kurtuluş’’planlıyor.

Mondoros mütarekesi ve İzmir’in işgali bu süreci hızlandırıyor.a

19 Mayıs, Mondros mütarekesinden (30 ekim 1918) 6.5 ay sonra, İzmir'in işgalinden 1 gün sonra gerçekleşiyor…35. sayfa 4. paragrafta Hükümet, Harbiye nezaretinin hazırladığı müfettişlerle ilgili talimat metninin c bendini çıkartığı yazıyor. Hilafet etrafında birleşilmesini öngören bu maddenin çıkarılmasını Harbiye Nezareti’nin kabul etmesi süreci kolaylaştırıyor.

(‘C bendini’ çıkartanlar kimler?’)

Birinci Dünya savaşındaki bozgunun ardından ordu müfettişliklerinin kurulması ‘’üçler misakı’’ protokolu çerçevesinde gerçekleştiriliyor. Bu misakı genelkurmayın üç paşası ‘’Şevket Turgut, Cevat Çobanlı ve Fevzi Çakmak ‘’ Nisan 1919 ‘da hazırlıyor.

Cevat Paşa aynı zamanda Genel Kurmay başkanı olarak Mustafa Kemal’e genelkurmayla doğrudan haberleşmesi için şifre anahtarını veriyor.

Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919 Samsun’a çıkıyor, 3 Temmuz 1919 Erzurum’a geçiyor. 8 Temmuz’da ise saray görevine son verildiği telgrafını alıyor. Bu süreçte kilit adamlarından bir diğeri ise Kazım Karabekir Paşa. M.Bardakçı’nın kitabı da ağırlıklı olarak O’nun muhafaza ettiği, evinin bahçesinde gömülü bulunan Samsun Evrakına dayanıyor.

Dönemim kilit isimleri Ahmed İzzet Paşa Harbiye Nazırı Şakir Paşa, Bahriye Nazırı Avni paşa, Mehmed Ali Bey, Damat Ferit Paşa, Ali Fethi Okyar, Ali Fuat Cebesoy ve Bandırma gemisinin kurmayları…

Murat Bardakçı’nın ‘’Bir devlet operasyonu: 19 Mayıs’’ kitabı yakın tarihimize bir başka pencere açıyor.

(YENİ ŞAFAK)

Haberin Etiketleri : Ayşe Böhürler
adv
SON DAKİKA
10:32 - Elazığ'da 6,8 büyüklüğünde deprem meydana geldi21:26 - ABD/Pentagon: İran'nın füze saldırısında 34 ABD askeri beyin travması geçirdi15:03 - Çin'de ortaya çıkan Coronavirüsü'nden 33 milyon kişi karantina altına alındı!20:12 - İBB'den İstanbul için kar yağışı uyarısı!19:30 - Kırıkkale'de bir göz hastalıkları hastanesinde yanlış ilaçla 20 kişiyi kör etti iddiası!19:12 - İGDAŞ'tan doğalgaz faturasına taksit imkanı20:04 - Gripten korunmak için 9 önemli kural!16:02 - Sağlık Bakanlığı'ndan artan grip vakaları ile ilgili açıklama19:59 - Taklit ve hileli 386 ürünlerin listesi açıklandı16:45 - İstanbul'da 4,7 büyüklüğünde deprem meydana geldi!15:55 - Adana Çukurova'da hakaret içerikli sınav sorusu hazırlayan Din Kültürü öğretmenine soruşturma15:27 - İran: Ukrayna uçağı füze sanıldığı için yanlışlıkla vuruldu22:18 - İran dini lideri Hamaney'den Trump'a tokatlı fotoğraf mesajı22:15 - MSB: İdlib'de ateşkese varıldı22:02 - İHH, Avustralya'daki itlaf edilecek develere talip22:21 - 2020 Hac kuru sonuçları belli oldu13:10 - İran ABD'nin Irak'taki iki hava üssünü balistik füzelerle saldırdı!12:34 - İran'da 176 kişiyi taşıyan Ukrayna Havayolları'na ait yolcu uçağı düştü!16:49 - İran'nın en zayıf misilemesi bile ''ABD için kabus olacak''10:51 - Almanya, Fransa ve İngiltere'den İran ile ilgili açıklama00:18 - Kasım Süleymani’nin kızı Zeynep: Babamın intikamını amcam Nasrallah alacak22:05 - Gazze'de şehit edilen Kasım Süleymani için taziye çadırı kuruldu21:00 - İran'da şehit edilen Kasım Süleymani için intikam bayrağı asıldı13:18 - Ali Karahasanoğlu: Süleymani’nin öldürülmesine niye sevineyim?21:03 - Hizbullah'tan şehit edilen General Kasım Süleymani için "intikam" vaadi17:49 - Hamas'tan şehit edilen Kasım Süleymani için taziye mesajı17:38 - Ali Hamaney'den Kasım Süleymani açıklaması: Suçluları acı bir intikam bekliyor!16:55 - İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani Irak'ta şehit edildi!17:25 - İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Hüseyin Selami: ABD ile savaştan korkmuyoruz20:36 - HÜDA PAR/Sağlam: Türkiye, Libya'da müzakere odaklı bir politika izlenmelidir17:22 - Erdoğan'dan Kanal İstanbul açıklaması: İsteseler de istemeseler de yapacağız14:31 - Yerli elektrikli otomobil hangi şehirde üretiliyor?20:43 - 2020 Asgari Geçim İndirimi belli oldu17:20 - 2020 asgari ücret rakamı belli odu20:45 - Ahmet Davutoğlu'nun A Takımı belli oldu13:33 - İmamoğlu: Kanal istanbul projesi ''ihanet değil cinayet''13:28 - Suriye'nin İdlib kentinde 40 köy Esad yönetiminin kontrolüne geçti19:22 - Kanal İstanbul için ÇED raporu komisyondan geçti (Kanal İstanbul nedir, güzergahı neresi?)17:35 - Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) 2020 artış oranları belli oldu22:54 - İstanbul'da Trafik Vakfı'nın araç çekme faaliyeti durduruldu19:25 - İstanbul Şehir Üniversitesi, Marmara Üniversitesi'ne devredildi14:04 - Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk'tan Doğa Koleji açıklaması13:59 - Akdeniz'de İspanya’ya ulaşmaya çalışan 8 sığınmacı boğularak öldü18:54 - Ankara'da FETÖ operasyonu: 171 kişiye gözaltı23:25 - Erdoğan: Bunlar Şehir Üniversitesi ile ilgili Halk Bankası'nı dolandırmak istediler21:20 - İktidarın Şehir Üniversitesi'ni tasfiye etmesi meselesi!13:44 - Bakırköy’de bir dairede aynı aileden 3 kişi Siyanür ile intihar etti!10:41 - Ağustos ayı işsizlik rakamları açıklandı00:13 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump arasında 1 saat 15 dakika görüşme22:47 - Tahliye edilen Ahmet Altan tekrar gözaltına alındı00:28 - Belçikalı 9 yaşındaki Laurent Simons üniversiteden mezun olacak!00:20 - İran 53 milyar varil yeni petrol rezervi buldu!00:10 - Bolivya'da Devlet Başkanı Evo Morales'e askeri darbe00:05 - ABD: Türkiye S-400'den kurtulmazsa yaptırımlar devreye girer23:12 - ''ABD için Suriye'de değişen bir şey yok''22:57 - Erdoğan: Barış Pınarı Harekatı kesinlikle devam edecek00:24 - Devre mülkte ''Bedava tatil kazandınız'' vurgunu!00:05 - İstanbul'da ıspanaktan 108 kişi zehirlendi!23:36 - Mehmet Altan'a beraat Ahmet Altan ve Nazlı Ilıcak'a tahliye karrarı10:15 - Ekim ayı enflasyon rakamları belli oldu00:40 - Haşvîlik nedir ve günümüzdeki temsilcileri kimlerdir?19:59 - DAEŞ, Ebubekir el-Bağdadi'nin öldüğünü doğruladı, halefini açıkladı19:55 - ABD Temsilciler Meclisi Trump için azil sürecini resmen başlatan tasarıyı kabul etti23:48 - Trump: DAEŞ'in Ebubekir el-Bağdadi öldü11:52 - "İngiltere'deki sığınmacı 39 kişi eksi 25 derecedeki dorsede can verdi"23:08 - Erdoğan: ABD'nin YPG'nin çekilmesiyle verdiği sözler yerine getirilmiş değil22:59 - 150 saat içinde PKK/YPG'li teröristler sınırdan 30 kilometre dışarı çıkarılacak20:34 - Türkiye ve Rusya arasında Suriye ile ilgili 10 maddelik güvenli bölge mutabakatı00:46 - Erdoğan: Terör örgütüyle değil ABD ile anlaştık12:54 - Olası İstanbul depremi sonrası tsunami tehlikesi!00:08 - ABD ve Türkiye'den görüşmelerin ardından 13 maddelik ortak açıklama13:42 - Rusya'dan Suriye'deki Barış Pınarı Harekatı ile ilgili açıklama15:52 - Barış Pınarı Harekatı'nda 7. gün12:48 - Temmuz ayı işsizlik rakamları belli oldu12:43 - Erdoğan: Münbiç'ten Irak sınırına kadar olan bölgeyi güvenli hale getireceğiz12:11 - ABD'den Türkiye'ye ekonomik yaptırım!11:29 - Erdoğan: Öfkeyle kalkan zararla oturur23:06 - Kandilli Rasathanesi'nden deprem açıklaması: Depremin zamanını bilmiyoruz ama sona yaklaşıyoruz21:05 - Yarın İstanbul'da okullar tatil mi? (Cuma günü İstanbul'da okullar tatil mi?)14:03 - İstanbul'da şiddetli deprem!12:47 - Husiler'den Suudi Arabistan'a uyarı: Her an yeniden vurabiliriz13:43 - Doğalgaz fiyatlarına bir ay arayla ikinci yüzde 15 zam!09:22 - Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehir belediyelerine operasyon (3 HDP'li başkan görevden uzaklaştırıldı)00:14 - İran'dan ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde oluşturmak istediği 'Güvenli Bölge' açıklaması23:59 - Rüyamdaki Dünya23:50 - Yazarlığın Sırları13:59 - Mayıs 2019 işsizlik rakamları belli oldu12:55 - İşgalci Siyonist İsrail polisinden Mescid-i Aksa içinde Bayram namazı sonrası Filistinlilere sert saldırı13:35 - HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti14:55 - Denizli'de 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi!10:47 - Temmuz ayı enflasyon rakamları belli oldu00:28 - BOTAŞ'tan doğalgaza yüzde 15 zam!00:24 - ABD, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'i yaptırım listesine aldı00:38 - İran ile İngiltere arasındaki tanker krizinde yeni gelişme!13:27 - Sosyal medyada linç edilen Mustafa İslâmoğlu ne dedi, ne demedi?13:17 - KPSS 2019/1 yerleştirme sonuçları belli oldu13:14 - Eski Orgeneral Yaşar Büyükanıt yoğun bakımda!23:01 - Halkbank'ın eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla tahliye edildi12:11 - Pentagon: Türkiye F-35 programından çıkarılması sonucu 9 milyar dolar kayba uğrayacak12:03 - Rusya/Borisov: Türkiye’ye savaş uçağı da satabiliriz
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler