Güncelleme: 10:48 TSİ 18 Kasım 2018 Pazar
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Amerika-İran Çatışmasında Türkiye’nin Duruşu

Kenan Alpay
Güncelleme: 20:00 TSİ 06 Kasım 2018 Salı

P5+1’in 2015 yılında İran’la gerçekleştirdiği nükleer anlaşmanın sonunu getiren yaptırımlarda dün itibariyle yeni bir safhaya daha geçilmiş oldu. Anlaşma çerçevesinde İran’a yönelik kaldırılan yaptırımlar tekrar yürürlüğe girecek. Fakat anlaşma süreci nasıl sancılı olduysa anlaşmanın bozulması ve yaptırımların yürürlüğe girmesi de o düzeyde sancılı olacağa benziyor. Çünkü Trump yönetimindeki Amerika’nın anlaşmayı bozmaya yönelik eylem takvimi ve yaptırımların kapsamı Türkiye ve Avrupa Birliği’yle arasında ciddi ayrışmalar olduğunu gözler önüne serdi.

Avrupa Birliği yaptırımların yürürlüğe girmesini engelleyemedi ama “bu kararı beğenmedi”ğini hızlı ve net olarak deklare etti. Rusya’nın yaptırım kararını kınayarak “İran’la ticari ve ekonomik ilişkileri geliştirmek üzere adımlar atmakta kararlı” olduğunu ilan etmesi şaşırtıcı değildi. İsrail’se Trump’ın cesaretine vurgu yaparak teşekkür ederken gayet sevinçli bir tonda “Orta Doğu’nun bu kararı beklediği”ni iddia etti. Acaba “hangi Orta Doğu bu kararı bekliyordu?” sorusunun cevabı belliydi elbette. Suudi Arabistan’ın başını çektiği, Amerika ve İsrail’le stratejik işbirliği içerisinde olan Körfez monarşilerinden müteşekkil Orta Doğu devletçikleri işaret ediliyordu doğal olarak. 2011’den bu yana bölgede oldukça rahat hareket eden İran için açılan kredilerin sonuna doğru gelindiği iyiden iyiye belirginleşiyor gibi. Ancak İran üzerinden yaşanan iktisadi ve stratejik ayrışmanın oldukça zorlu, gerilimli ve bir o kadar da zikzaklar çizerek ilerleyeceğini öngörmek bir kehanet sayılmamalı.

Yanlış Seçim: Ağır Ceza

Amerika’nın tehdit ve şantajla yoğrulmuş çılgınlık, mafyavari hareket tarzı ve küresel manada yıkıcı politikalarını Trump yönetimin zirveye taşıdığından hiç kuşku yok. Amerika’nın politik teamülleri Trump’la beraber bütün zamanların en berbat, en ahlaksız ve en barbar niteliklerini haiz bir sıçramaya doğru (d)evriliyor. 11 Eylül saldırıları sonrasında Bush’un ilan ettiği “ya bizimlesiniz ya da teröristlerle berabersiniz” diyalektiği Trump’ın dilinde “İran’la ticaret yapan ABD’yle ticaret yapamayacak” tehdidine evrilmişti. İlan edilen yaptırımlar listesi olabildiğince geniş ve bütün taraflar için yıkıcı sonuçları ihtiva etmekle birlikte dost-düşman tüm muhataplara tek seçenek bırakılıyordu: “İran’la ilişkileri sonlandırmayanlar ciddi sonuçlarla karşı karşıya kalacak.”

Söz konusu tek seçenek vurgusu ABD Dışişleri Bakanı Pompeo tarafından en taze haliyle yaptırımların ikinci aşamasının yürürlüğe sokulduğu gün yani 5 Kasım’da şöyle güncelleniyordu: “İran’la iş yapan herkes cezalandırılacak. Avrupalı şirketler İran ve ABD arasında bir seçim yapmalı.” Her ne kadar Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı Bolton “(İran’a yönelik) En sert düzeyde baskı yapmak istiyoruz fakat dost ve müttefiklerimizin zarar görmesini istemiyoruz” dese de Trump yönetiminin petrol, finans, altın, teknoloji, nakliye vd. hemen hiçbir ticaret ve yatırıma geçit vermeye niyeti olmadığı aşikâr. Çünkü günden güne yaptırımlar listesine yaklaşık 50 İran bankası, İran Hava Yolları’nın yanı sıra eklenen kişi ve kurumlar durmaksızın artıyor.

İran’la ticaretten ‘şimdilik muaf’ tutulan sekiz ülke arasında Türkiye’de bulunuyor. Muafiyet sürecinde Ankara-Washington arasında epeyce heyetler gidip geldi. Türkiye ilk elde yaptırım kararının BM Güvenlik Konseyi’nden çıkmamış olmasını ve tek taraflı alınan karara uymaya mecbur olunmadığı vurgusuyla itiraz etti. Ayrıca enerji temin edilen kaynakların çeşitlendirilmesi ihtiyacının yanı sıra Avrupa Birliği, Asya ülkeleri ve Japonya’nın da bu sürece karşı olduğu da vurgulandı sık sık. Bu muhalif duruşun son derece nazik ve diplomatik bir dille sergilendiğine şahit olduk. Mesela Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu tarafından “Bu karara uymayan ülkelerin Amerika’nın kredibilitesini sarsacağı” hatırlatıldıktan sonra birkaç kez “bölge ülkeleriyle istişare etmeniz lazım” gibi tavsiyelerde de bulundu Türkiye.

İran’a Ne Tavsiye Etmeli?

Amerika veya bir başka emperyal devletin hassaten komşu bir ülkeye yönelik dayatmalarına, yaptırım ve ambargo kararlarına itiraz etmek ahlaki ve hukuki açıdan ihmal edilemez bir sorumluluktur. Fakat komşuluk haklarının sadece ambargo ve yaptırımlara karşı direnç sergilemekten ibaret olmadığını her daim hatırlamamız gerekiyor.

İran’ın nükleer enerjiye erişimi ve balistik füze geliştirme çalışmalarını ne Amerika’nın ne de başka bir ülkenin engelleme hakkı bulunuyor. Fakat 12 maddelik şartlar arasında Türkiye’yi ve doğrudan bütün bölgeyi ilgilendiren bazı hususlar var ki kolayca geçiştirilebilecek şeyler değil. En iyi ihtimalle “neden Amerika şimdiye kadar bu cürümlere sessiz kaldı?” sorusunu sorabiliriz. Mesela yaptırımların gerekçesi olarak ileri sürülen 12 maddeden biri olan “İran, Suriye’nin tamamında İran komutasında bulunan güçleri geri çekmeli” talebini esasen en güçlü ve en yüksek sesle dile getirmesi gereken ülke Türkiye değil mi?

Bu bağlamda bölgeyi terörize eden unsurlardan birini işaretleyerek “İran, Devrim Muhafızları Kudüs Gücü’nün dünyadaki terörist ve militan ortaklarına verdiği desteği kesmeli” demek Amerika’dan önce Türkiye’nin hakkı değil mi?

Eğer komşuluk ve kardeşlik hukukuna sahip çıkmakta tereddüt edilmeyecekse Amerika’dan önce Türkiye şu vurguyu bütün dünyaya duyurmalı değil miydi: “İran, Irak hükümetinin egemenliğine saygı duymalı ve Şii milislerin silahsızlandırılması, tasfiyesi ve yeniden entegrasyonuna izin vermeli.”

Suudi Arabistan’ın giriştiği işgal ve katliamları da vurgulayarak “İran, Husi milislere askeri desteğini kesmeli ve Yemen’de barışçıl siyasi çözüm için çalışmalı” talebini Türkiye’nin yükseltmesi, Amerika’nın yıkıcı siyasetine karşın, sahip olduğu yapıcı rolün de bir teyidi olurdu örneğin.

Amerika’nın emperyalist politikalarına karşı durmak, dayatma ve zorbalıklarına karşı direnç göstermek Türkiye’nin ahlaki, hukuki ve siyasi meşruiyetini perçinleyecek en hayırlı tercihtir şüphesiz. Bununla birlikte İslam coğrafyasını ifsad etmekte, işgal ve katliamlara açık hale getirmekte İran’ın oynadığı rolün en az Suudi Arabistan kadar kirli, kanlı ve karanlık olduğunun altını iyice çizelim.

(YENİ AKİT) 

adv
SON DAKİKA
14:44 - İzmir'de 10 Kasım törenine katılmayan imama soruşturma!10:17 - Meteoroloji'den 5 il için kar ve yağmur uyarısı (16 Kasım 2018 hava durumu nasıl olacak?)10:15 - Eylül ayı sanayi üretimi rakamları belli oldu10:10 - İstanbul'da Osman Kavala operasyonu09:55 - Patates ve soğanda fiyat artışı sürecek09:51 - Hava Kuvvetleri'nde FETÖ operasyonu: 100 asker ile 88 sivil hakkında gözaltı kararı16:48 - Suudi savcıdan Cemal Kaşıkçı cinayeti ile ilgili açıklama13:15 - Hz. İsa'nın 1500 yıllık resmi bulundu10:28 - Ağustos ayı işsizlik rakamları belli oldu16:05 - Muhafazakar yazarların derin endişesi: ''Aman provakasyona gelmeyelim!''15:40 - ABD'den YPG açıklaması: İlişkimiz geçici, taktiksel10:56 - Diyabet hastalarına 5 önemli kış önerisi (14 Kasım Dünya Diyabet Günü)10:49 - İDO istanbul iç hatlar seferlerini 1 Aralıktan itibaren durduruyor19:05 - Filistinli gruplar, Gazze'de ateşkesin sağlandığını duyurdu11:30 - İşgalci Siyonist İsrail'in Gazze saldırısı sürüyor: 4 Filistinli şehit edildi17:27 - Justin Trudeau: Kaşıkçı ile ilgili Türkiye'nin verdiği ses kayıtlarını dinledik09:40 - Büyük tartışmalara yol açan sağlık ile ilgili teklif Genel Kurul'a geliyor09:17 - İşgalci Siyonist İsrail'den Gazze Şeridi'ne saldırı: 7 Filistinli00:19 - MHP lideri Devlet Bahçeli'den af açıklaması17:44 - Prof. Karatay: Ekmekte kabarmayı sağlayan glamür maddesi beyinde morfin etkisi yapıyor!16:31 - Şırnak'ta çatışmada 2 asker hayatını kaybetti, 5 asker yaralandı!16:21 - Edirne'de Atatürk'e hakaret ettiği iddia edilen 21 yaşındaki üniversite öğrencisi tutuklandı16:18 - Diyanet İşleri Başkanlığı'ndan Kadir Mısıroğlu'na ziyaret ile ilgili açıklama13:50 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan CHP'ye Türkçe ezan tepkisi00:21 - Hakkari Şemdinli'deki patlamada 7 asker hayatını kaybetti, 25 asker yaralandı20:46 - Trump tartışmalı yeni göçmen yasasını onayladı!20:38 - 2019 YKS tarihleri belli oldu20:33 - Somali Mogadişu'da bombalı saldırılar: 17 ölü14:51 - ABD'de barda silahlı saldırı: 12 ölü18:46 - Trump'ın ara seçimlerde Temsilciler Meclisi'ni kaybetmesinin anlamı ne?09:57 - Yurtdışına çıkmak isteyenlere vize tuzağına dikkat!09:40 - ABD'de Temsilciler Meclisi ve Senato seçimi09:35 - Dışişleri Bakanlığı'ndan ABD'nin PKK'nın elebaşları hakkındaki ödüle ilişkin açıklama20:27 - ABD, PKK'lı Karayılan, Bayık ve Kalkan için ödül koydu13:28 - Erdoğan: ABD'nin İran yaptırımlarını doğru bulmuyorum13:05 - Abdullah Tivnikli kimdir?17:04 - ABD, İran'a yönelik yaptırımdan muaf tuttuğu 8 ülkeyi açıkladı15:21 - İşgalci Siyonist İsrail'den Trump'a İran'a yaptırım teşekkürü13:49 - Weber'in Avrupa Komisyonu Başkanlığı için seçim vaadi Türkiye'nin AB üyelik sürecini sonlandırmak12:31 - İran Cumhurbaşkanı Ruhani'den ABD yaptırımlarına ilk tepki10:23 - İmama siyaset yasağına yeni düzenleme13:09 - Bakan Pekcan: 366 firmanın 6 bin 399 ürününde haksız fiyat artışı tespit ettik14:24 - İran Dışişleri Bakanı Zarif Türkiye'ye geliyor11:23 - Saadet Partisi İstanbul Milletvekili Cihangir İslam hakkında soruşturma10:52 - Tek tip askerlik geliyor! (Askerlik düşecek mi?)10:50 - Avrupa Birliği pasaport kontrollerine yapay zeka destekli yalan makinesi geliyor15:53 - Washington Post'tan gazeteci Cemal Kaşıkçı ile ilgili "asit" iddiası15:44 - İstanbul Sultangazi'de ormanlık alanda kimyasal atık!13:09 - Araçlarda ÖTV indirimiyle fiyatları ne kadar olacak?12:17 - Lupus hastalığı nedir? Lupus hastalığı nasıl tedavi edilir?21:10 - Antalya Manavgat'ta eğitim uçağı düştü: 2 ölü13:39 - İstanbul Havalimanı resmen hizmete girdi (İstanbul Havalimanı'n özellikleri nelerdir?)10:25 - 7 ilde komiserlik sınavı hırsızlığı operasyonu: 29 kişiye gözaltı kararı12:28 - Endonezya'da 189 kişi taşıyan yolcu uçağı denize düştü!16:58 - Cemal Kaşıkçı kimdir?16:50 - Yaz tatili kısalacak mı? Bakan Selçuk açıkladı18:27 - Metiner'den Arınç'a: 15 Temmuz gecesi nerede saklandıklarını açıklasınlar18:19 - 39 ilin valisi değişti (İstanbul'a yeni vali geldi)18:02 - AK Partili Kocabıyık: Gülen son 1000 yılın en büyük Türk büyüğü!20:41 - Kaşıkçı cinayeti ilgili Savcılık Suudi Arabistan'dan 18 kişi hakkında iade talebinde bulundu20:58 - ''Alpaslan Kuytul, FETÖ ve PKK aleyhindeki konuşmaları ortadayken FETÖ’ye bilerek ve isteyerek yardım etmekle suşlamak''18:51 - Ankara Gölbaşı'da otomobil ile TIR çarpıştı: 3 ölü, 2 yaralı!15:55 - Melih Gökçek'ten Hayati Yazıcı'ya yanıt: Bir suçum varsa açıklamazsan namertsin08:25 - İstanbul Esenyurt'ta 3 fabrikada yangın!20:15 - Suudi Veliaht Prens Selman'ndan timsah gözyaşları: Kaşıkçı cinayeti çok acı verici ve haksız20:08 - Ruhani'den çok sert ''Cemal Kaşıkçı'' açıklaması08:43 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: 2019 yerel seçimler ana muhalefetin sonu olacak08:36 - TCDD'de meteoroloji uzmanı olsaydı Çorlu'da tren kazası yaşanmazdı iddiası07:59 - Afyon Cezaevi'nden firar eden zanlı İstanbul Kadıköy'de dehşet saçtı!20:04 - Cemal Kaşıkçı'nın dublörü konsolosluktan takma sakalla çıktı!19:13 - Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın'ndan af tartışmalarına ilişkin açıklama12:01 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu: 750 milyar gerçekçi bir rakam değildir11:54 - Bir vatandaş bir yılda 155 Polis İmdat Çağrı Merkezi'ni 45 bin 210 kez aradı08:55 - Kaşıkçı cinayetinden sonra Mutreb'in 4 kez aradığı o isim07:38 - Meteoroloji'den Türkiye geneli sağanak yağışı uyarısı07:23 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Trump ile telefonla görüştü17:07 - Suudi Arabistan yetkiliden yeni Cemal Kaşıkçı iddiası!16:56 - Gazeteci Cemal Kaşıkçı soruşturmasında 25 kişi daha ifade verecek13:43 - Marmara Bölgesi'nde sıcaklık azalıyor01:39 - MHP Lideri Bahçeli'den ''Öğrenci Andı'' açıklaması01:22 - Trump: Kaşıkçı ile ilgili cevaplar beni tatmin etmedi01:06 - Erdoğan: Dalgalanmada işin aslı kur değildi12:31 - Suudi Arabistan: Cemal Kaşıkçı, konsoloslukta öldü00:09 - Kayseri'de otomobil takla attı: 4 ölü!19:09 - Hindistan'da tren kalabalığı çarptı: 50 ölü!19:04 - Mustafa Sarıgül, Şişli Belediye Başkanlığı için aday adaylığını açıkladı16:55 - İstanbul Suudi Konsolosluğu'nda çalışan 15 Türk savcıya ifade veriyor13:13 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'dan gazeteci ''Cemal Kaşıkçı'' açıklaması13:01 - Trump: Cemal Kaşıkçı öldürüldü, sonucu ağır olacak12:53 - ''Öğrenci Andı'' geri mi dönüyor?15:39 - İki dişi fareden yavru!15:36 - Ağrı Patnos'ta 4,2 büyüklüğünde deprem meydana geldi14:35 - İBB Başkanı Mevlüt Uysal'dan adaylık açıklaması11:16 - Ünlü foto muhabiri Ara Güler hayatını kaybetti (Ara Güler kimdir?)11:06 - Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin 2019 yılı ilk bütçe tasarısı Meclis'e sunuldu.10:36 - Adalet Bakanı Gül'den kayıp Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı açıklaması20:50 - ABD Dışişleri Bakanı Pompeo'dan Türkiye'ye yaptırım kararı açıklaması20:53 - AK Parti Sözcüsü Çelik: Suudi Konsolos'un dokunulmazlığı var, seyahati engellenemezdi20:50 - CNN: Suudi Cemal Kaşıkçı öldürüldü, cesedi parçalara ayrıldı20:31 - Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan istifa etti
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler