Güncelleme: 00:03 TSİ 21 Ocak 2019 Pazartesi
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Amerika-İran Çatışmasında Türkiye’nin Duruşu

Kenan Alpay
Güncelleme: 20:00 TSİ 06 Kasım 2018 Salı

P5+1’in 2015 yılında İran’la gerçekleştirdiği nükleer anlaşmanın sonunu getiren yaptırımlarda dün itibariyle yeni bir safhaya daha geçilmiş oldu. Anlaşma çerçevesinde İran’a yönelik kaldırılan yaptırımlar tekrar yürürlüğe girecek. Fakat anlaşma süreci nasıl sancılı olduysa anlaşmanın bozulması ve yaptırımların yürürlüğe girmesi de o düzeyde sancılı olacağa benziyor. Çünkü Trump yönetimindeki Amerika’nın anlaşmayı bozmaya yönelik eylem takvimi ve yaptırımların kapsamı Türkiye ve Avrupa Birliği’yle arasında ciddi ayrışmalar olduğunu gözler önüne serdi.

Avrupa Birliği yaptırımların yürürlüğe girmesini engelleyemedi ama “bu kararı beğenmedi”ğini hızlı ve net olarak deklare etti. Rusya’nın yaptırım kararını kınayarak “İran’la ticari ve ekonomik ilişkileri geliştirmek üzere adımlar atmakta kararlı” olduğunu ilan etmesi şaşırtıcı değildi. İsrail’se Trump’ın cesaretine vurgu yaparak teşekkür ederken gayet sevinçli bir tonda “Orta Doğu’nun bu kararı beklediği”ni iddia etti. Acaba “hangi Orta Doğu bu kararı bekliyordu?” sorusunun cevabı belliydi elbette. Suudi Arabistan’ın başını çektiği, Amerika ve İsrail’le stratejik işbirliği içerisinde olan Körfez monarşilerinden müteşekkil Orta Doğu devletçikleri işaret ediliyordu doğal olarak. 2011’den bu yana bölgede oldukça rahat hareket eden İran için açılan kredilerin sonuna doğru gelindiği iyiden iyiye belirginleşiyor gibi. Ancak İran üzerinden yaşanan iktisadi ve stratejik ayrışmanın oldukça zorlu, gerilimli ve bir o kadar da zikzaklar çizerek ilerleyeceğini öngörmek bir kehanet sayılmamalı.

Yanlış Seçim: Ağır Ceza

Amerika’nın tehdit ve şantajla yoğrulmuş çılgınlık, mafyavari hareket tarzı ve küresel manada yıkıcı politikalarını Trump yönetimin zirveye taşıdığından hiç kuşku yok. Amerika’nın politik teamülleri Trump’la beraber bütün zamanların en berbat, en ahlaksız ve en barbar niteliklerini haiz bir sıçramaya doğru (d)evriliyor. 11 Eylül saldırıları sonrasında Bush’un ilan ettiği “ya bizimlesiniz ya da teröristlerle berabersiniz” diyalektiği Trump’ın dilinde “İran’la ticaret yapan ABD’yle ticaret yapamayacak” tehdidine evrilmişti. İlan edilen yaptırımlar listesi olabildiğince geniş ve bütün taraflar için yıkıcı sonuçları ihtiva etmekle birlikte dost-düşman tüm muhataplara tek seçenek bırakılıyordu: “İran’la ilişkileri sonlandırmayanlar ciddi sonuçlarla karşı karşıya kalacak.”

Söz konusu tek seçenek vurgusu ABD Dışişleri Bakanı Pompeo tarafından en taze haliyle yaptırımların ikinci aşamasının yürürlüğe sokulduğu gün yani 5 Kasım’da şöyle güncelleniyordu: “İran’la iş yapan herkes cezalandırılacak. Avrupalı şirketler İran ve ABD arasında bir seçim yapmalı.” Her ne kadar Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı Bolton “(İran’a yönelik) En sert düzeyde baskı yapmak istiyoruz fakat dost ve müttefiklerimizin zarar görmesini istemiyoruz” dese de Trump yönetiminin petrol, finans, altın, teknoloji, nakliye vd. hemen hiçbir ticaret ve yatırıma geçit vermeye niyeti olmadığı aşikâr. Çünkü günden güne yaptırımlar listesine yaklaşık 50 İran bankası, İran Hava Yolları’nın yanı sıra eklenen kişi ve kurumlar durmaksızın artıyor.

İran’la ticaretten ‘şimdilik muaf’ tutulan sekiz ülke arasında Türkiye’de bulunuyor. Muafiyet sürecinde Ankara-Washington arasında epeyce heyetler gidip geldi. Türkiye ilk elde yaptırım kararının BM Güvenlik Konseyi’nden çıkmamış olmasını ve tek taraflı alınan karara uymaya mecbur olunmadığı vurgusuyla itiraz etti. Ayrıca enerji temin edilen kaynakların çeşitlendirilmesi ihtiyacının yanı sıra Avrupa Birliği, Asya ülkeleri ve Japonya’nın da bu sürece karşı olduğu da vurgulandı sık sık. Bu muhalif duruşun son derece nazik ve diplomatik bir dille sergilendiğine şahit olduk. Mesela Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu tarafından “Bu karara uymayan ülkelerin Amerika’nın kredibilitesini sarsacağı” hatırlatıldıktan sonra birkaç kez “bölge ülkeleriyle istişare etmeniz lazım” gibi tavsiyelerde de bulundu Türkiye.

İran’a Ne Tavsiye Etmeli?

Amerika veya bir başka emperyal devletin hassaten komşu bir ülkeye yönelik dayatmalarına, yaptırım ve ambargo kararlarına itiraz etmek ahlaki ve hukuki açıdan ihmal edilemez bir sorumluluktur. Fakat komşuluk haklarının sadece ambargo ve yaptırımlara karşı direnç sergilemekten ibaret olmadığını her daim hatırlamamız gerekiyor.

İran’ın nükleer enerjiye erişimi ve balistik füze geliştirme çalışmalarını ne Amerika’nın ne de başka bir ülkenin engelleme hakkı bulunuyor. Fakat 12 maddelik şartlar arasında Türkiye’yi ve doğrudan bütün bölgeyi ilgilendiren bazı hususlar var ki kolayca geçiştirilebilecek şeyler değil. En iyi ihtimalle “neden Amerika şimdiye kadar bu cürümlere sessiz kaldı?” sorusunu sorabiliriz. Mesela yaptırımların gerekçesi olarak ileri sürülen 12 maddeden biri olan “İran, Suriye’nin tamamında İran komutasında bulunan güçleri geri çekmeli” talebini esasen en güçlü ve en yüksek sesle dile getirmesi gereken ülke Türkiye değil mi?

Bu bağlamda bölgeyi terörize eden unsurlardan birini işaretleyerek “İran, Devrim Muhafızları Kudüs Gücü’nün dünyadaki terörist ve militan ortaklarına verdiği desteği kesmeli” demek Amerika’dan önce Türkiye’nin hakkı değil mi?

Eğer komşuluk ve kardeşlik hukukuna sahip çıkmakta tereddüt edilmeyecekse Amerika’dan önce Türkiye şu vurguyu bütün dünyaya duyurmalı değil miydi: “İran, Irak hükümetinin egemenliğine saygı duymalı ve Şii milislerin silahsızlandırılması, tasfiyesi ve yeniden entegrasyonuna izin vermeli.”

Suudi Arabistan’ın giriştiği işgal ve katliamları da vurgulayarak “İran, Husi milislere askeri desteğini kesmeli ve Yemen’de barışçıl siyasi çözüm için çalışmalı” talebini Türkiye’nin yükseltmesi, Amerika’nın yıkıcı siyasetine karşın, sahip olduğu yapıcı rolün de bir teyidi olurdu örneğin.

Amerika’nın emperyalist politikalarına karşı durmak, dayatma ve zorbalıklarına karşı direnç göstermek Türkiye’nin ahlaki, hukuki ve siyasi meşruiyetini perçinleyecek en hayırlı tercihtir şüphesiz. Bununla birlikte İslam coğrafyasını ifsad etmekte, işgal ve katliamlara açık hale getirmekte İran’ın oynadığı rolün en az Suudi Arabistan kadar kirli, kanlı ve karanlık olduğunun altını iyice çizelim.

(YENİ AKİT) 

adv
SON DAKİKA
00:00 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Trump ile görüştü03:09 - ABD Başkanı Trump'tan "Suriye'den çekilme" açıklaması03:05 - Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın'dan eski DAEŞ'le Mücadele Temsilcisi McGurk'e yanıt18:02 - 31 Mart seçimlerinde oy kullanacak Suriyelilerin sayısı belli oldu17:49 - ABD'li senatör Graham: Kaşıkçı'nın ölüm emrini Prens Selman verdi17:31 - Kenevirin ilk merkezi belli oldu17:14 - ABD'li senatör Lindsey Graham'dan YPG/PKK açıklaması16:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan AK Parti'nin Samsun Belediye Başkan adaylarını açıkladı12:07 - 18 milyon öğrenci için karne günü10:41 - İstanbul'un Beşiktaş'ta sahte konsolosluk binası açıp, Karadağ vatandaşlığı sattılar12:18 - Prof. Dr. Canan Karatay: Çocuklar yumurta tereyağıyla cin gibi olurlar00:53 - 17 Ocak Perşembe gün hangi illerde okullar tatil23:29 - İngiltere'de Theresa May hükümeti güvenoyu almayı başardı17:46 - Suriye'de YPG'nin denetimindeki Münbiç'te patlama: 4 ABD askeri öldü01:52 - Yoğun kar yağışı nedeniyle yurdun bir çok noktasında ulaşımda zorluklar yaşanıyor00:37 - 16 Ocak Çarşamba günü hangi il ve ilçede okullar tatil?14:26 - Ekim 2018'de işsizlik rakamları belli oldu08:13 - 15 Ocak Salı günü hangi illerde okullar tatil?23:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, Trump ile Süriye'yi görüştü14:34 - ABD Dışişleri Bakanı Pompeo'dan Trump'ın ''Türkiye'yi tehdit'' mesajlarıyla ilgili açıklama14:28 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Trump'ın sözlerine sert tepki!10:27 - Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun'dan Trump'ın sözlerine yanıt10:21 - Cumhurbaşkanlı sözcüsü Kalın'dan Trump'a yanıt: Suriyeli Kürtleri PKK ile bir tutmak ölümcül bir hatadır00:05 - 14 Ocak Pazartesi hangi illerde okullar tatil?)00:00 - Paris'te eylemde çıkan olaylarda 167 sarı yelekli gözaltına alındı17:07 - AK Parti'nin Sakarya belediye başkan adayları belli oldu17:02 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu'dan Binali Yıldırım'a YSK yanıtı16:53 - Esad rejimi Münbiç çevresine askeri yığınak yapmaya başladı!16:50 - Emeklilerin maaş farkının ödeneceği tarih belli oldu18:11 - 12 Ocak 2019 Tarihte bugün neler oldu?17:15 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, AK Parti Kocaeli Belediye Başkan Adaylarını açıkladı17:10 - HÜDA PAR'dan 31 Mart 2019 yerel seçim kararı05:44 - Prof. Karatay: Ekmekte kabarmayı sağlayan glamür maddesi beyinde morfin etkisi yapıyor!01:48 - Trump, acil durum ilandan çark etti22:08 - Doğu Karadeniz'de PKK operasyonu22:00 - ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Bolton'dan Türkiye açıklaması16:50 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, AK Parti Trabzon Belediye Başkan adaylarını açıkladı00:54 - 11 Ocak Perşembe günü kar yağışı nedeniyle eğitime bir gün ara verilen iller00:35 - 10 Ocak Perşembe günü okullarda kar tatili olan il ve ilçeler23:19 - ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo'dan Suriye'den çekilme ile ilgili açıklama22:56 - Heyet Tahrir-üş Şam İdlib'de kontrolü sağlamaya çok yaklaştı22:51 - Soğuk havayla doğalgaz tüketimi 8 Ocak'ta rekor kırdı01:25 - Kar yağışı nedeniyle Türkiye'de çok sayıda noktada ulaşımda zorluklar yaşanıyor (Yollarda son durum)00:13 - 9 Ocak Çarşamba günü hangi illerde kar nedeniyle okullar tatil?15:54 - Beştepe'de John Bolton ile görüşen İbrahim Kalın'dan ilk açıklama15:14 - Erdoğan: Bolton'ın muhatabı İbrahim Kalın'dır15:07 - Beştepe'de ABD heyetiyle kritik görüşme09:57 - Ordu için CHP ve İYİ Parti arasında İdris Naim Şahin bilmecesi00:05 - 8 Ocak Salı günü hangi illerde okullar tatil?20:09 - Trump: DAEŞ'le mücadele ederken Suriye'den uygun bir şekilde çekileceğiz20:02 - Binali Yıldırım: Uber için ortak yol bulunur14:57 - Beyin Haritalama Vakfından Prof. Nevzat Tarhan'a 2019 Golden Axon Liderlik Ödülü14:53 - Şanlıurfa Suruç'ta işçi ve öğrenci servisleri çarpıştı: 3 ölü, 13 yaralı!09:51 - Kar yağışı nedeniyle Türkiye'de çok sayıda noktada ulaşımda zorluklar yaşanıyor (Yollarda son durum)23:40 - İstanbul'da beklenen kar yağışı başladı23:21 - 7 Ocak 2019 Pazartesi günü hangi illerde okullar tatil olacak?23:15 - Endonezya'da 7 büyüklüğünde deprem meydana geldi23:07 - Eski YPG'li Silo: ABD'den aldığımız silahları geri vereceğimize dair bir kağıt imzalamadık19:56 - Gripten korunmanın en basit yolu elleri yıkamaktır22:05 - ABD: Suriye'den çekilmek için belirli bir takvim yok17:11 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Pakistan'ın FETÖ adımı memnuniyet verici16:49 - CHP'de yerel seçim için 4 büyükşehir ve 4 il adayı belli oldu16:41 - MHP Lideri Bahçeli'den parti teşkilatına seçim genelgesi16:37 - Dışişleri'nden ABD Dışişleri Bakanı Pompeo'ya tepki14:30 - Kaşıkçı cinayeti davasında 5 infaz timine idam talebi10:34 - Memur ve emekli maaşının 2019 zam oranı belli oldu10:24 - 2018 yılı enflasyon rakamları açıklandı00:32 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan teşkilata ''Cumhur İttifakı'' uyarısı00:20 - 4 ilde okullara kar tatili23:16 - Suriye rejiminden "400 YPG'li Münbiç’i terk etti" iddiası20:10 - AK Parti Samsun İl Başkanı Hakan Karaduman açığa alındı20:02 - MHP'de Samsun İl Başkanı Tekin görevden alındı, Milletvekili Erhan Usta disipline verildi13:13 - Çin 13 yıllık askeri haberleşme anteni projesini bitirdi12:58 - Danimarka'da köprü üzerinde tren kazası: En az 6 ölü12:49 - İstanbul'da su faturasına %15 indirim00:15 - ABD'den işgalci Siyonist İsrail'e Suriye konusunda güvence20:40 - Erdoğan, AK Parti'nin Ankara ilçe belediye başkanı adaylarını açıkladı16:00 - İstanbul Büyükada'da at ahırlarında yangın14:57 - ''Brokoli buharda birkaç dakikalık pişirme veya çiğ tüketilmesi gerekir''20:28 - 2. Ordu Komutanı Org. Temel neden görevden alındı?20:23 - ÖTV ve KDV indirimleri 3 ay daha devam edecek12:50 - 2019 yılı için yeni uygulamalar yarın başlıyor (Hayatımızda neler değişecek?)09:57 - Hava Kuvvetleri'nde FETÖ operasyonu: 60 muvazzaf asker hakkında gözaltı kararı09:52 - 2019 Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) artış oranı belli oldu23:12 - MHP 31 Mart yerel seçim için 402 belediye başkan adayını daha açıkladı23:05 - 12 ilde pazartesi okullara kar tatili (31 Aralık Hangi illerde okullar tatil edildi?)22:53 - Binali Yıldırım AK Parti İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı13:39 - İşte AKN'siz internet fiyatları (Adil Kullanım Kotası ne zaman kalkacak?)13:14 - ABD:Suriye'de savaş henüz bitmedi, silahları YPG'den geri isteyemeyiz12:44 - Konya'da bir evde çıkan yangında 4 çocuk öldü!15:15 - "Esad güçleri Münbiç'e girdi" iddiasına Pentagon'dan yalanlama15:08 - Milli Savunma Bakanlığı'ndan Münbiç açıklaması15:03 - Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov'dan Münbiç açıklaması14:57 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''Esad güçlerinin Münbiç'e girdi'' ile ilgili açıklama22:34 - 14 ilde okullara kar tatili (Hangi illerde kar nedeniyle okullar tatil edildi?)15:38 - CHP'li aday Ekrem İmamoğlu İstanbul için hedeflerini açıkladı15:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Muhtarlar Toplantısı'nda Kılıçdaroğlu'na yınıt23:37 - ABD Başkanı Trump'tan Irak'a sürpriz ziyaret22:53 - 13 ilde okullarda bir gün kar tatili19:25 - RTÜK'ten Fox TV ve Halk TV'ye para ve kapatma cezası
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler