Güncelleme: 16:58 TSİ 10 Aralık 2019 Salı
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Bitmeyen savaş

Taha Kılınç
Güncelleme: 22:26 TSİ 30 Kasım 2019 Cumartesi

Sovyetler Birliği, 25 Aralık 1979’da Afganistan’ı işgal etmeye başladığında, ABD, yılın ikinci büyük şokunu yaşamıştı. İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevî’nin 1979 başında devrilmesiyle Ortadoğu’da ciddi bir mevziyi kaybeden Washington, aynı şeyin Afganistan’da da gerçekleşmesine izin veremezdi. Sovyetler Birliği’ni Afganistan’dan çıkarmak için hazırlanan ve uygulamaya koyulan plan, günümüze kadar uzanan bir hatalar ve açmazlar silsilesinin de başlangıcı oldu:

1977’de Başbakan Zülfikâr Ali Butto’yu devirerek Pakistan’da iktidara el koyan General Ziyâulhakk’la yakın iletişim kuran CIA, Afganistan’da Sovyetler’e karşı direnişe geçen gruplara para, istihbarat ve silah yardımına başladı. Pakistan topraklarında kendilerine savaş eğitimi de verilen “mücahitler”e, dünyanın dört bir yanından Afgan cephesine koşanlar da eklenmişti. Suudi Arabistan ve Ürdün başta olmak üzere, Arap ülkeleri, kendi vatandaşları içinden gönüllüleri “cihad için” Afganistan’a gitmeye teşvik ediyor, hatta çoğunun yol masraflarını ve harçlıklarını karşılıyordu. Çeşitli ülkelerden gönüllü savaşçılar arasında, atmosfere uyarak kendiliğinden ve kendi imkânlarıyla Afganistan’a gidenler de vardı, fakat ana akım içinde küçük bir azınlığı oluşturuyorlardı.

“Moskof kâfirine karşı cihad” sloganlarının İslâm dünyasında fırtına gibi estiği o yıllarda, elbette tüm bu cepheye koşma sürecinin aslında dışarıdan yönetilen planlı ve programlı bir akış olduğunu fark etmek oldukça zordu. Siyasî ortam, yapılan yüksek sesli yayınlar, basılan ateşli kitaplar ve cami kürsülerinden duyulan heyecanlı vaaz ve hutbeler düşünüldüğünde hele…

ABD’nin stratejisi kâğıt üzerinde oldukça basitti: Afganistan’ı Sovyetler’e kaptırmamak; bunu da kendisini mümkün olduğunca denklemin dışında tutarak başarmak. Afganistan’daki “mücahitler”e yardım ve destek sağlamak suretiyle, Sovyet işgali sonrasında Amerikan yanlısı bir yönetim kurabileceğinin hayaline kapılan Washington, İslâm dünyasındaki “radikaller”in Afgan cephesine kanalize edilmesi ve orada yok olup gitmesi suretiyle, özellikle Ortadoğu ülkelerinde kendisine sorun çıkarabilecek dişli unsurları temizlemek derdindeydi. Petrol zengini Arap ülkelerinin de coşkuyla benimsediği bir plandı bu, çünkü iç siyasette epey kullanışlı bir malzeme elde etmiş olacaklardı: “İslâm düşmanı moskof kâfiri”ne karşı açılan topyekûn savaşa destek vermek, halkları nezdindeki kredilerini artıracaktı.

15 Şubat 1989’da son Sovyet askerleri de Afganistan’dan çekildiğinde, hiçbir şey işgal sırasında planlandığı gibi gitmedi. Amerikan yardımlarıyla güçlerini artıran savaş ağaları arasındaki şiddetli çatışma ve Afganistan’ın içine sürüklendiği kaos, 1996’da Taliban Hareketi’nin başkent Kabil’i zaptederek ülke yönetimine el koymasıyla sonuçlandı.

Eliyle beslediği grupları kontrol edemeyen ABD, 2001’de, Taliban’ı devirmek için Afganistan’ı bu defa kendisi işgal etti. İşgalden bu yana geçen 18 yılda Afgan cephesine milyar dolarlar saçan Amerikan yönetimi, fiilen devirdiği ama gücünü bir türlü kıramadığı Taliban’la, şu anda barış müzakereleri yürütüyor. Birçok kaynağın bildirdiğine göre Afganistan topraklarının yarıya yakınında hâlâ kontrolünü sürdüren Taliban, bir zamanlar “terör örgütü” olarak yok edilmek istenirken, şimdi “Afganistan’a kalıcı barışı getirmek için vazgeçilmez bir siyasal aktör” konumuna yükseltilmiş durumda. ABD açısından bakıldığında, durum, sadece bu açıdan gülünç değil: Siyasal anlamda sürekli yatırım yapılan merkezî Kabil yönetimi, Taliban’ın ana muhatap alınması nedeniyle giderek silikleşmiş ve etkisizleşmiş vaziyette. Dahası, İran ve Rusya da Afganistan satrancına dâhil olarak tam saha presi sürdüren iki güçlü rakip. Hepsinin üstüne, Taliban’ın Afgan halkının önemli bir kesiminde sahip olduğu güçlü desteği koyduğumuzda, Amerika için Afganistan’da “kolay çözüm” mümkün görünmüyor.

Tamamen “yerli ve organik” bir hareket olan Taliban’ın Afgan halkına ne verebildiği, yıllar içinde ülkedeki istikrarsızlık ve şiddet eylemlerindeki rolünün derecesi, finans ve silah kaynakları, iletişim ve ulaşımın gelişmesiyle hareketin içine dışarıdan sızmaların boyutu, mensuplarının uyuşturucu ticareti başta olmak üzere illegal işlere kayma oranı… gibi noktalar, Taliban bağlamında sağlıklı bir şekilde irdelenmesi gereken ana konuları oluşturuyor.

Taliban’ın Batı medyasındaki “mutlak şeytan” imajıyla, taraftarlarının çizdiği “tertemiz bir direniş hareketi” tablosu arasında, oldukça geniş bir gri boşluk var. Bu boşluğu objektif verilerle doldurmak, Afganistan’ı daha yakından tanımamıza da yardımcı olacaktır.

(YENİ ŞAFAK)

Haberin Etiketleri : Taha Kılınç
adv
SON DAKİKA
23:25 - Erdoğan: Bunlar Şehir Üniversitesi ile ilgili Halk Bankası'nı dolandırmak istediler21:20 - İktidarın Şehir Üniversitesi'ni tasfiye etmesi meselesi!13:44 - Bakırköy’de bir dairede aynı aileden 3 kişi Siyanür ile intihar etti!10:41 - Ağustos ayı işsizlik rakamları açıklandı00:13 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump arasında 1 saat 15 dakika görüşme22:47 - Tahliye edilen Ahmet Altan tekrar gözaltına alındı00:28 - Belçikalı 9 yaşındaki Laurent Simons üniversiteden mezun olacak!00:20 - İran 53 milyar varil yeni petrol rezervi buldu!00:10 - Bolivya'da Devlet Başkanı Evo Morales'e askeri darbe00:05 - ABD: Türkiye S-400'den kurtulmazsa yaptırımlar devreye girer23:12 - ''ABD için Suriye'de değişen bir şey yok''22:57 - Erdoğan: Barış Pınarı Harekatı kesinlikle devam edecek00:24 - Devre mülkte ''Bedava tatil kazandınız'' vurgunu!00:05 - İstanbul'da ıspanaktan 108 kişi zehirlendi!23:36 - Mehmet Altan'a beraat Ahmet Altan ve Nazlı Ilıcak'a tahliye karrarı10:15 - Ekim ayı enflasyon rakamları belli oldu00:40 - Haşvîlik nedir ve günümüzdeki temsilcileri kimlerdir?19:59 - DAEŞ, Ebubekir el-Bağdadi'nin öldüğünü doğruladı, halefini açıkladı19:55 - ABD Temsilciler Meclisi Trump için azil sürecini resmen başlatan tasarıyı kabul etti23:48 - Trump: DAEŞ'in Ebubekir el-Bağdadi öldü11:52 - "İngiltere'deki sığınmacı 39 kişi eksi 25 derecedeki dorsede can verdi"23:08 - Erdoğan: ABD'nin YPG'nin çekilmesiyle verdiği sözler yerine getirilmiş değil22:59 - 150 saat içinde PKK/YPG'li teröristler sınırdan 30 kilometre dışarı çıkarılacak20:34 - Türkiye ve Rusya arasında Suriye ile ilgili 10 maddelik güvenli bölge mutabakatı00:46 - Erdoğan: Terör örgütüyle değil ABD ile anlaştık12:54 - Olası İstanbul depremi sonrası tsunami tehlikesi!00:08 - ABD ve Türkiye'den görüşmelerin ardından 13 maddelik ortak açıklama13:42 - Rusya'dan Suriye'deki Barış Pınarı Harekatı ile ilgili açıklama15:52 - Barış Pınarı Harekatı'nda 7. gün12:48 - Temmuz ayı işsizlik rakamları belli oldu12:43 - Erdoğan: Münbiç'ten Irak sınırına kadar olan bölgeyi güvenli hale getireceğiz12:11 - ABD'den Türkiye'ye ekonomik yaptırım!11:29 - Erdoğan: Öfkeyle kalkan zararla oturur23:06 - Kandilli Rasathanesi'nden deprem açıklaması: Depremin zamanını bilmiyoruz ama sona yaklaşıyoruz21:05 - Yarın İstanbul'da okullar tatil mi? (Cuma günü İstanbul'da okullar tatil mi?)14:03 - İstanbul'da şiddetli deprem!12:47 - Husiler'den Suudi Arabistan'a uyarı: Her an yeniden vurabiliriz13:43 - Doğalgaz fiyatlarına bir ay arayla ikinci yüzde 15 zam!09:22 - Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehir belediyelerine operasyon (3 HDP'li başkan görevden uzaklaştırıldı)00:14 - İran'dan ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde oluşturmak istediği 'Güvenli Bölge' açıklaması23:59 - Rüyamdaki Dünya23:50 - Yazarlığın Sırları13:59 - Mayıs 2019 işsizlik rakamları belli oldu12:55 - İşgalci Siyonist İsrail polisinden Mescid-i Aksa içinde Bayram namazı sonrası Filistinlilere sert saldırı13:35 - HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti14:55 - Denizli'de 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi!10:47 - Temmuz ayı enflasyon rakamları belli oldu00:28 - BOTAŞ'tan doğalgaza yüzde 15 zam!00:24 - ABD, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'i yaptırım listesine aldı00:38 - İran ile İngiltere arasındaki tanker krizinde yeni gelişme!13:27 - Sosyal medyada linç edilen Mustafa İslâmoğlu ne dedi, ne demedi?13:17 - KPSS 2019/1 yerleştirme sonuçları belli oldu13:14 - Eski Orgeneral Yaşar Büyükanıt yoğun bakımda!23:01 - Halkbank'ın eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla tahliye edildi12:11 - Pentagon: Türkiye F-35 programından çıkarılması sonucu 9 milyar dolar kayba uğrayacak12:03 - Rusya/Borisov: Türkiye’ye savaş uçağı da satabiliriz00:26 - Dışişleri Bakanlığı'ndan Beyaz Saray ve Pentagon'un F-35 açıklamasına tepki00:21 - Pentagon'dan ''Türkiye F-35 programında askıya alındı'' açıklaması00:18 - Beyaz Saray'dan S-400 ve F-35 açıklaması09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı01:22 - Trump'tan S-400 ve F-35 açıklaması10:13 - Nisan ayı işsizlik rakamları belli oldu14:03 - Gazeteci yazar Mehmet Şevket Eygi hayatını kaybetti13:05 - S-400 teslimatında ikinci günde dördüncü uçak geldi23:24 - ABD Savunma Bakanı Vekili Esper'den S-400 açıklaması12:59 - AK Parti'nin kurucularından Dengir Mir Mehmet Fırat hayatını kaybetti (Dengir Mir Mehmet Fırat kimdir?)12:16 - S-400 hava savunma sistemi teslimatı başladı11:14 - Sahte binbaşı üniformasıyla yüzlerce kişiyi dolandırdı02:51 - Yunanistan'da erken genel seçimde Kiriakos Miçotakis tek başına iktidar10:44 - Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı22:52 - Ali Babacan'a FETÖ soruşturması ile ilgili savcılıktan karar14:38 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''yeni parti'' sorusuna verdiği yanıt14:27 - Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bir araçta patlama meydana geldi: 3 ölü13:16 - ''İmamoğlu’na davrandığınız gibi Gül, Davudoğlu ve Babacan'a davranıyorsunuz''10:37 - Haziran ayı enflasyon rakamları belli oldu13:09 - Davutoğlu: Beka kaygısından bahsedip İmralı'ya başvurmak milletin vicdanından kopuştur12:51 - Erdoğan ve Trump G-20 kapsamında Japonya'da 40 dakika görüştü12:36 - Erdoğan: S-400 için yaptırım olmayacağını Trump'tan duymuş olduk12:01 - Elektrik fiyatına yüzde 14.98 zam!10:01 - G-20 zirvesi Japonya’nın Osaka kentinde başladı12:46 - Volkswagen Grubu fabrika yatırımı için Türkiye'yi seçti00:41 - Gezi Parkı davasında karar! Osman Kavala'ya tahliye kararı çıkmadı00:20 - Ertelenen zamlar İstanbul seçimi sonrası başladı00:10 - Yeni askerlik yasası TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi (Askerlik süresi kaç aya düştü?)12:52 - ABD konsolosluk çalışanı Nazmi Mete Cantürk serbest bırakıldı11:37 - İŞKUR'dan 100 bin öğrenciye ilk kez sigorta10:52 - 23 Haziran İstanbul seçimlerin galibi Ekrem İmamoğlu00:35 - Ekrem İmamoğlu'ndan İstanbul seçim sonuçları ile ilgili açıklama00:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Ekrem İmamoğlu'na tebrik00:03 - Binali Yıldırım'dan rakibi Ekrem İmamoğlu'na tebrik13:00 - Trump'ın İran'a saldırı tehdidine karşı Tahran'dan jet yanıt!01:18 - Trump'tan ''İran'a saldıracak mısınız?" sorusuna cevap23:19 - İran ABD'ye ait insansız hava aracını düşürdü!15:51 - Genelkurmay çatı davasında kim ne kadar ceza aldı?15:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'ndan faiz ve S-400 konusunda önemli açıklamalar13:11 - ABD'li NATO komutanından S-400 açıklaması12:32 - Sanayi üretimi ve perakende satışlar Nisan'da sert düştü!23:53 - Muhammed Mursi mahkeme salonunda hayatını kaybetti!01:49 - Yunanistan Başbakanı Çipras Türkiye'yi hedef aldı01:18 - Binali Yıldırım ile Ekrem İmamoğlu canlı yayında seçim vaatlerini anlattılar
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler