Güncelleme: 00:22 TSİ 18 Temmuz 2019 Perşembe
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

De Gaulle mü? O yapmazdı

Arthur Goldhammer
Güncelleme: 16:52 TSİ 26 Mart 2011 Cumartesi

Libya’daki ayaklanma, Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy’ye uzun zamandır can attığı bir fırsatı sundu: Nihâi zafer vaad eden riskli bir uluslararası harekâta liderlik etmek. Fransızların la grandeur (ihtişam) dedikleri şeyin peşinde olmak, beşinci cumhuriyetin kurucusu General Charles de Gaulle nazarında bir devlet başkanının başlıca var olma sebebidir. Fransa ulusal çıkarlarını ve bağımsızlığını inatla savunan halefleri, generalin bu görüşünü büyük ölçüde paylaştılar.

Ancak Sarkozy’nin ihtişam fikri, “de Gaulle” veya “Mitterand’ın” ihtişam fikrinden başkadır. Önceki iki cumhurbaşkanı kendilerini tarih öğrencisi olarak, ulusal çıkarlar hakkında uzak görüşlü adamlar olarak görürlerdi. Sarkozy ise ânın yaratığıdır, günlük haber çevrimleriyle yaşar. Risk, nabzını artırır ve iştahını açar. Sarkozy, Neuilly belediye başkanı iken bombacı delinin teki bir anaokulu sınıfını rehin aldığında öne çıkmıştı. Sarkozy odaya girdi, bombacıdan teslim olmasını istedi ve elinde bir çocukla bekleşen kameraların önüne çıktı. Kriz onun parçasıdır.

2008 yılında Rusya’nın Güney Osetya’yı işgal etmesiyle başlayan kriz sırasında AB dönem başkanlığıyla meşgulken kendisini krizin ortasına attı, mekik diplomasisi estirdi, Gürcistan hükümetini devirme tehditlerini yerine getirmemeleri için Rusları ikna etti. Ancak risk üstlenme hırsı her zaman sonuç getirmedi. Sarkozy, Muammer Kaddafi’nin can düşmanı olmazdan evvel, 2007 Aralık ayında onu Paris’e davet ederek Kaddafi’yi yeniden uluslararası topluma kazandırmaya çalışmıştı. Bu jest, Sarkozy’nin insan haklarından sorumlu yardımcısının eleştirisini çekti ve Kaddafi’nin dengesiz davranışları yüzünden bir utanç halini aldı. Daha kötüsü, Sarkozy’nin bu girişimi aynı yılın başlarında Kaddafi’nin Libya’da mahkum bulunan Bulgar hemşireleri serbest bırakma kararına karşılıktı galiba. Kaddafi bu lütfu karşılığında Fransa’dan 100 milyon avroluk silah satış vaadi ve nükleer santral inşası gibi başka haraçlar da almıştı. Libya lideri, bu tekliflerine rağmen, Sarkozy’nin biricik projesi “Akdeniz Birliğine” katılmayı “Arap Birliğini” enkaza çevireceği gerekçesiyle daha sonra reddetmişti. Kaddafi, Sarkozy’i kayal kırıklığına uğrattıysa, Arap Birliği’de bu askeri harekâta katılarak Kaddafi’yi kesinlikle hayal kırıklığına uğratmış olmalıdır.

Fransa Cumhurbaşkanı’nın Libya diktatörüne karşı askeri harekâtı desteklemek için hayal kırıklığından başka nedenleri de var. Sarkozy, tamamen meşru olan insâni nedenleri ve  - ayaklanmacıların taraftarı oldukları ya da olmadıkları - “ortak demokratik değerleri” vurgulamayı sever. Fakat hükümetinin “Arap baharına” verdiği ilk tepkideki dağınıklığı örtbas etmeyi de ümit ediyor. Tunus’taki göstericiler bir diğer diktatörün, Zeynel Abidin bin Ali’nin silahlı güçleriyle karşı karşıya geldiklerinde o zamanın dışişleri bakanı Michèle Alliot-Marie Tunuslu meslektaşlarına, kitle kontrol tekniklerini öğretmek için Tunus’a Fransız çevik kuvvet polisi göndermeyi teklif etmişti. Ayaklanmanın ilk günlerinde Tunus’ta tatil yapıyordu ve yaşlı ebeveyninin iş anlaşması yaptığı Zeynel Abidin’in bir ahbabına ait özel jetiyle uçmayı kabul etmişti.

Bu ifşaatlar nihayetinde Alliot-Marie’yi istifaya mecbur etti ve hem geniş bir tecrübesi bulunan hem de Sarkozy’nin eski rakibi olan Alain Juppé dışişleri bakanı oldu. Fakat Sarkozy, Alain Juppé Brüksel’de Avrupalı ortaklarıyla görüşürken ayaklanmacıları tanıma ve Libya hava limanlarını bombalama kararı alarak dışişleri bakanını afallatı. Juppé bu karardan habersizdi ve durumu gazetecilerden öğrendiğinde küçük dilini yutmuştu. Yaraya tuz basarcasına, Fransa’nın politikası Élysée Sarayı’nın merdivenlerinde playboy filozof ve avare insancıl Bernard-Henri Lévy tarafından duyuruldu; Lévy, Sarkozy’nun dostu ve ayaklanmacılar kampında kendi özel bağlantılarını kurmuş. Haberlere göre Juppé makamına karşı yapılan bu tahkir üzerine istifa tehdidinde bulunmuştu ama bu tarihe kadar koltuğunda oturmayı sürdürüyor.

Sarkozy 2012 yılında yeniden seçilmek için zorlu bir mücadeleyle karşı karşıya. Sarkozy’nin aldığı destek zirvesinde: Yüzde 25. Çeşitli kamuoyu araştırmaları, aşırı sağcı Ulusal Cephe’nin yeni lideri Marine Le Pen’in ve bazı Sosyalist adayların gerisinde üçüncü sırada bulunduğunu gösteriyor. Sarkozy’nin partisi, Libya saldırısının yolda olduğu geçen hafta sonu yapılan kanton seçimlerinde büyük bir mağlubiyet aldı. Böylesi şartlar altında, ülkesini savaşa sokan bir liderin sandıkta avantaj elde etmeye çalıştığından şüphelenilir. Fransa savaş uçakları Libya’ya saldırdığında cumhurbaşkanı’nın aldığı oylarda farkedilir bir destek dalgası oluşmadı.

Sarkozy’nin gerçek amaçları hakkında şüphe varsa, bizzat cumhurbaşkanı mesuliyetini kabul etmelidir. Çeşitli yetkililer, Fransa hükümetinin Libya’daki kargaşa hakkında duyduğu endişelerden birinin de devlet inkırazı durumunda teknelerle Avrupa’ya girmeye teşebbüs edecek  mülteci akını olduğuna işaret ettiler. Le Pen, bu endişeyi abartmak için İtalya’nın Libya kıyılarına kışkırtıcı derecede yakın olan Lampedusa adasına gitti ama cumhurbaşkanı’nın partisi de benzer korkulara oynadı. Geçen hafta, iktidar partisi milletvekili Chantal Brunel, Kuzey Afrikalı mülteciler Avrupa sahillerine çıktıklarında onları “tekrar teknelere bindirmekle” tehdit etti. Daha önce ise Avrupa İşleri Bakanı Laurent Wauquiez Tunus’taki ayaklanmalar sonrasında  yasadışı göçe müsamaha gösterilmemesi uyarısında bulumuştu. Bu tür beyanatler, cumhurbaşkanının yüksek insâni söylemine zarar vermekte ve art niyetli olduğuna dair şüphelere yol açmaktadır.

Dahası, çöldeki savaş planlandığı gibi gitmezse “de Gaulcü ihtişam” kolay kolay ele geçmeyebilir. Bingazi çevresindeki hedefleri ilk önce Fransa uçakları bombaladı elbette; hatta Amerika cruise füzeleri hava savunma sistemlerini vurmadan önce. Fakat gerçek şu ki, saldırının ağır kısmını taşıdıkları varsayılan Fransa ve İngiltere, ABD’nin kuvvet intikal yeteneklerine sahip değildir. Askeri çarpışma, uçuşa yasak bölge kararını uygulamanın ötesine geçti ve Libya zırhlılarına ve ağır silahlarına saldırmaya vardı. Askeri müdahale, Kaddafi’nin paralı askerlerini savaşmanın risklerinin faydasından daha fazla olduğuna ikna etmediği takdirde eğitimsiz ayaklanmacılar daha yakın bir desteğe ihtiyaç hissedebilirler. Fakat paralı askerler çekip gitseler bile sâdık Libya askerleri muharebe sahasında kalacaklar ve hava desteği alan ayaklanmacıların askerleri mağlup edip edemeyeceklerini bekleyip görmek gerekecektir. Son olarak da Kaddafi devrilse bile, Libya’nın geleceği onun devrilmesinden sonra belirlenecek ve Fransa o süreç üzerinde söz sahibi olmak isteyen diğer taraflarla uğraşmak zorunda kalacaktır. Kısacası, Fransa’nın müdahalesi, Fransa’nın küresel erişiminin hatta bir zamanlar hâkim oyuncu olduğu bölgedeki erişiminin sınırlarını göstermeye hizmet edebilir.

Bu bizi Sarkozy’nin kumarındaki önemli bir diğer cihete götürüyor. Fransa’da çoğu Afrika’dan gelmiş büyük bir göçmen nüfus var. Fransız müslümanlar, özellikle de genç müslümanlar kendilerini Tunus ve Kahire’deki gençlikle ve seküler protestolarla özdeşleştirdiler. Bingazi’de bir kıyımı önleme çabası hoşlarına gitmiş olabilir ama askeri tırmanma protestolara yol açabilir. Askeri mâcera yanlış bir dönemece girdiğinde, Fransız emperyalizminin acı hâtıraları kolaylıkla açık bir muhalefete dönüşebilir.

Bir de Sarkozy inisiyatifinin sorunlu olduğunu ispatladığı bir Avrupa Birliği meselesi var. Brüksel’de Avrupalı ortaklarla yapılan görüşmeler sürerken Sarkozy’nin ayaklanmacıları aceleyle tanıması ve ayaklanmacıların liderlerinin tam olarak kimler olduğu ve hangi siyasi kuvvetleri temsil ettikleri hakkında açık göstergelerin olmayışı – Sarkozy’nin Lizbon Anlaşması uğruna haçlı mücadelesi verdiği günlerde müdaafa ettiği - ortak Avrupa dış politikası fikrini gülünç duruma düşürdü. Dış mâceralarının pek çoğunda Avrupa’nın hassasiyetlerine umursamaz bir tavır takındı ve Libya’ya askeri harekâta şevkle yaklaşmayan Şansölye Angela Merkel’i olumsuz duygu ve düşüncelere itti. Sarkozy’nin çabucak bir askeri harekâta başlama eğilimi Avrupa işbirliğini kısa veya orta vadede berbat etmiş olabilir.

Fransa ve ingiltere’nin bir uçak gemisini paylaşmalarından belli olan uzlaşmaları, Libya meselesiyle ilerledi; her ne kadar NATO’nun operasyondaki rolü hakkında geçici anlaşmazlığa düşseler de İngiltere Başbakanı David Cameron ve Sarkozy genelde hemfikirler. Kaydetmeye değer olan bir fark ise şu: Cameron, savaşa gitmeden önce Avam Kamarası’ndan güvenoyu arayışına girdi. Sarkozy ise bu tür ayrıntılarla uğraşma zahmetine girmedi.  O, Fransa parlamentosunu kontrol ediyor. Geçmişin de son bon plaisir Borboun kralları gibi keyfine göre hareket etti. Başkanlığı Fransa’daki yürütme makamına yaraşır nişân ve alâmetleri taşımadığı varsayılan Barack Obama da aynısını yaptı. Egemenliğin olağanüstü hal ilan etme gücü olduğu söylenir. Eğer öyleyse, Libya müdahalesi Sarkozy’nin Muhteşem Ulus üzerindeki egemenliğinin çarpıcı bir göstergesidir. Libya’da batı müdahalesi için bastırarak kendisini riske attı ve şimdi de askeri operasyonu tamamlamaya çalışıyor her ne kadar bu, Fransa ordusunun yeteneklerini kırılma noktasına kadar pekâla zorlayabilecek de olsa.

Kaynak: Foreign Policy

Dünya Bülteni için çeviren: M. Alpaslan Balcı

adv
SON DAKİKA
09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı01:22 - Trump'tan S-400 ve F-35 açıklaması10:13 - Nisan ayı işsizlik rakamları belli oldu14:03 - Gazeteci yazar Mehmet Şevket Eygi hayatını kaybetti13:05 - S-400 teslimatında ikinci günde dördüncü uçak geldi23:24 - ABD Savunma Bakanı Vekili Esper'den S-400 açıklaması12:59 - AK Parti'nin kurucularından Dengir Mir Mehmet Fırat hayatını kaybetti (Dengir Mir Mehmet Fırat kimdir?)12:16 - S-400 hava savunma sistemi teslimatı başladı11:14 - Sahte binbaşı üniformasıyla yüzlerce kişiyi dolandırdı02:51 - Yunanistan'da erken genel seçimde Kiriakos Miçotakis tek başına iktidar10:44 - Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı22:52 - Ali Babacan'a FETÖ soruşturması ile ilgili savcılıktan karar14:38 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''yeni parti'' sorusuna verdiği yanıt14:27 - Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bir araçta patlama meydana geldi: 3 ölü13:16 - ''İmamoğlu’na davrandığınız gibi Gül, Davudoğlu ve Babacan'a davranıyorsunuz''10:37 - Haziran ayı enflasyon rakamları belli oldu13:09 - Davutoğlu: Beka kaygısından bahsedip İmralı'ya başvurmak milletin vicdanından kopuştur12:51 - Erdoğan ve Trump G-20 kapsamında Japonya'da 40 dakika görüştü12:36 - Erdoğan: S-400 için yaptırım olmayacağını Trump'tan duymuş olduk12:01 - Elektrik fiyatına yüzde 14.98 zam!10:01 - G-20 zirvesi Japonya’nın Osaka kentinde başladı12:46 - Volkswagen Grubu fabrika yatırımı için Türkiye'yi seçti00:41 - Gezi Parkı davasında karar! Osman Kavala'ya tahliye kararı çıkmadı00:20 - Ertelenen zamlar İstanbul seçimi sonrası başladı00:10 - Yeni askerlik yasası TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi (Askerlik süresi kaç aya düştü?)12:52 - ABD konsolosluk çalışanı Nazmi Mete Cantürk serbest bırakıldı11:37 - İŞKUR'dan 100 bin öğrenciye ilk kez sigorta10:52 - 23 Haziran İstanbul seçimlerin galibi Ekrem İmamoğlu00:35 - Ekrem İmamoğlu'ndan İstanbul seçim sonuçları ile ilgili açıklama00:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Ekrem İmamoğlu'na tebrik00:03 - Binali Yıldırım'dan rakibi Ekrem İmamoğlu'na tebrik13:00 - Trump'ın İran'a saldırı tehdidine karşı Tahran'dan jet yanıt!01:18 - Trump'tan ''İran'a saldıracak mısınız?" sorusuna cevap23:19 - İran ABD'ye ait insansız hava aracını düşürdü!15:51 - Genelkurmay çatı davasında kim ne kadar ceza aldı?15:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'ndan faiz ve S-400 konusunda önemli açıklamalar13:11 - ABD'li NATO komutanından S-400 açıklaması12:32 - Sanayi üretimi ve perakende satışlar Nisan'da sert düştü!23:53 - Muhammed Mursi mahkeme salonunda hayatını kaybetti!01:49 - Yunanistan Başbakanı Çipras Türkiye'yi hedef aldı01:18 - Binali Yıldırım ile Ekrem İmamoğlu canlı yayında seçim vaatlerini anlattılar01:03 - Bakanlıktan Moody's'in not indirme kararına tepki00:19 - Erdoğan: Binali Yıldırım ve Ekrem İmamoğlu arasındaki ortak yayın kırılma noktası13:37 - Bakan Çavuşoğlu: Türkiye S-400'ü almıştır ve S-400'ler Türkiye'ye gelecektir13:34 - Suriye İdlib'deki Türk gözlem noktasına saldırı: 3 asker yaralı10:40 - ABD Temsilciler Meclisi'nin S-400 kararına Türkiye'den tepki10:29 - ABD, Türk pilotların F-35 eğitimlerini durdurduğunu açıkladı14:00 - Yıldırım-İmamoğlu ortak yayın tarihi belli oldu23:21 - Binali Yıldırım açıkladı: Benim tercihim Uğur Dündar’ın yönetmesi (İmamoğlu ile ekranda tartışma programı)14:14 - ABD'den S-400'e karşı Türkiye'ye ilk hamle!23:51 - 9 günlük bayram tatilinin ilk üç gününde 54 trafik kazası oldu10:18 - Türkiye ekonomisi krizde mi?10:06 - Mayıs ayı enflasyon rakamları belli oldu09:40 - Endonezya'da 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi23:17 - Sakarya Hendek'te 4,6 büyüklüğünde deprem! İstanbul'da hissedildi11:52 - Kuzey Irak'a PKK'ya yönelik kara ve hava harekatı21:54 - ABD Başkanı Trump Körfez'e asker gönderme kararını onayladı!15:03 - İngiltere Başbakanı Theresa May istifa tarihini açıkladı21:18 - YSK'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminin iptali ile ilgili gerekçeli kararı açıklandı23:55 - Süper Lig'in 33. haftasında şampiyon Galatasaray10:41 - Şubat 2019 işsizlik rakamları belli oldu00:12 - Okulların tatil takvimi değişti22:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye hiç kimsenin müstemlekesi değildir00:21 - Ahmet Davutoğlu: YSK’nın kararına tepki: YSK'nın İstanbul kararı değerlerimizi zedeledi00:15 - Abdullah Gül'den YSK'nın İstanbul kararına tepki: 367 neyse YSK'nın İstanbul kararı aynı20:04 - YSK, İstanbul seçminin iptaline ve yenilenmesine karar verdi18:34 - İşte kalp krizinin 7 belirtisi12:32 - YSK, AK Parti ve MHP'nin İstanbul seçimine itirazı bugün görüşecek10:44 - Kimlik, ehliyet ve pasaport randevu süreleri bir güne düşürüldü02:00 - RAMAZAN VE ORUÇ İLE İLGİLİ SORU VE CEVAPLAR14:37 - Nisan ayı enflasyon rakamları belli oldu14:03 - Venezuela'da darbe girişimi ile ilgili son durum!22:23 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Venezuela'daki darbe girişimi ile ilgili açıklama22:04 - Venezuela'da askeri darbe girişimi! Maduro'dan ilk açıklama00:56 - Sanatçı Dilber Ay kalp krizinden hayatını kaybetti12:06 - Ankara'da ekmek fiyatına zam09:16 - Çiftçi Patates ve soğan ekmiyor, fiyat 5 liranın altına düşmez!20:14 - YSK'dan AK Parti'nin İstanbul için itirazı ile ilgili 3 ara karar16:55 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na saldırı ile ilgili açıklama16:51 - ABD'den İran'a yönelik yaptırım muafiyetlerine son verme kararı16:47 - YSK, AK Parti'nin İstanbul ile ilgili itirazını gündemine aldı12:52 - Yumruklu saldırıya uğrayan Kılıçdaroğlu: Planlanan bir saldırıydı10:13 - Kemal Kılıçdaroğlu'na yumruk atan Osman Sarıgün gözaltına alındı23:22 - MSB'den Kılıçdaroğlu'na yönelik saldırı ile ilgili açıklama19:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan AK Parti İstanbul İl Başkanlığı'nda seçim değerlendirmesi toplantısı00:52 - Sudan'da göstericiler geçici sivil yönetim ilan edilecek21:22 - İstanbul'da gözaltına alınan 2 BAE'lı şüpheli casusluktan tutuklandı15:43 - Binali Yıldırım'dan İmamoğlu'nun veri genelgesiyle ilgili açıklama15:33 - BAE casusu Kaşıkçı cinayeti şüphesiyle İstanbul'da tutuklandı15:26 - Libya’daki çatışmalarda 213 kişi hayatını kaybetti!22:47 - Binali Yıldırım'dan Ekrem İmamoğlu açıklaması19:23 - Ekrem İmamoğlu başkanlık görevini Mevlüt Uysal'dan devraldı17:20 - CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Ekrem İmamoğlu mazbatasını aldı17:03 - İstanbul'da 31 Mart yerel seçim sonuçları açıklandı17:01 - AK Parti'nin Maltepe tutanak itirazına YSK'dan ret01:25 - İstanbul Maltepe'deki tüm oyların yeniden sayım işlemi sona erdi19:05 - AK Parti'den İstanbul sonuçları için olağanüstü itiraz18:57 - AK Parti'den İstanbul için mazbata itirazı18:54 - CHP'li Öztrak: Bu suistimale dur diyecek olan YSK'dır11:49 - İstanbul Maltepe'deki oy sayımında son durum
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler