Güncelleme: 23:25 TSİ 17 Temmuz 2019 Çarşamba
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Kabilecilik gerçeği ve Libya kabileleri

Farac Necm
Güncelleme: 13:43 TSİ 18 Mart 2011 Cuma

İnsani özlü ve modern görünümlü toplumlar ancak güçlü bir toplumsal yapı ve uyumlu tuğlalardan kurulmuş onurlu bir birliktelik üzerinde gerçekleşir. Mükemmel bir cemaat ortaya çıkar ve mükemmel bir ümmete yükselir. Daha sonra gelişir yayılır ve bütün dünyaya yayılarak umumi bir hal alır. Bu bakıştan hareketle Libya'nın bu temel üzerine kurulu olduğunu söyleyebiliriz. Ancak kabileli bir yapı arz etmektedir. Kabileciliğin avantajlı ve dezavantajlı yanları vardır. Tuzakları olduğu gibi...

Kişi, insan topluluklarının yapısına ve katmanlarına yakından, dikkatli bir şekilde baktığında onların bir dereceye kadar bir arada yaşayan homojen inanç grupları tarzında ağlar biçiminde kompleks bir örgü ve işlemeden ibaret olduğunu görür. Bazı küçük azınlıklar dışında Libya halkı baştan beri toprak birliğinden daha çok antropolojik bütünlükle bir birlerine bağlıdırlar. Arap olmayan diğer küçük azınlıklarla daha güçlü bir bağ olan İslam inancıyla bir birlerine bağlıdırlar.

Libya, bütün vatandaşlarının Maliki mezhebine bağlı olduğu Müslüman bir ülkedir. \%5 oranında Berberi, \%3 Afrikalı ve \%1 Tuarekler vardır. Yahudi azınlık ise 1967'de Libya'dan ayrıldı. İtalyanlar da 1970 yılında Libya'dan çıkarıldı.

Kabile sisteminin, on dört asırdır Libya'da Müslümanlığın ve Arapça dilinin korunmasında büyük etkisi olmuştur. Bunun kaynağı, asırlar boyunca bütün yıkım ve parçalama çabalarına karşı kitleleri yapısında birleştiren kabilenin kimliğinin korunması üzerine gösterilen büyük arzudur.

Yani kurumlar üzerine inşa edilmiş Libya devletinin oluşmasında kabileciliğin büyük bir rolü olmuştur. Aynı zamanda İslam'ın korunması ve İslam düşmanlarının püskürtülmesi anlamında da net bir rolü olmuştur. Düşmana karşı koyma, can ve malını feda etme konusundaki yetenek ve hazırlıklı oluşlarını da unutmamalıyız.

Libya toplumu bütünüyle kabilecilik temeli üzerine oturmaktadır. Her bir kabilenin fertlerini kabilenin kurucusuna kadar uzanan bir dizi nesep bağı bir birine bağlamaktadır. Arap dünyasının diğer yerlerinde de olduğu gibi.

Libyalıların zihinlerinde nesep bağı önemli, hatta abartılı bir yere sahiptir. Öyle ki iki kabile arasında nesep ilişkisinden başka bir ilişki tasavvur edemiyorlar. Hatta kabileler arasında ekonomik çıkarlardan dolayı oluşmuş komşuluk ilişkilerini bile nesep ilişkisi olarak açıklıyorlar. Hatta kendilerini birleştiren ortak bir nesep olduğuna dair deliller ortaya koyma derecesine kadar gidiyorlar.

Her bir kabilenin kendilerini ilk kuran atalarıyla ilgili hikayeleri vardır. Ancak bu 'şecereler' çağdaş bilimsel bir gözle incelendiğinde kimi zaman ortada net bir açıklaması olmayan bir çelişkinin olduğu belirginleşiyor. Ancak Libyalılar kabileler arasında kan, çıkar ve komşuluk bağlantısı kurmak için sürekli olarak nesep bağına sığınıyorlar.

Nesep, Libya'da kabile sisteminin ana direği, bir arada yaşamanın emniyet supabı ve aralarında kimlik kartıdır. Bundan dolayı Libyalılar nesep ilişkisine sahip çıkıyor ve onu nesilden, nesile ulaştırıyorlar. Nesebin geçmiş nesillerde büyük bir önemi vardı. Bir kişi bu yada şu kabileye bağlı olmadıkça toplumda kabile meclisine üyelik ve korunma gibi hukuka sahip olması mümkün değildi.

Bu bir seçim değildi kaçınılmaz bir toplumsal zorunluluktu. Köleler, azledilenler ve zayıf kişiler hayatlarını daha kolay yaşamak ve ayrıcalıklardan yararlanmak için kabilevi yapı içerisine girerek bu haktan faydalanmışlardır. Zayıflara örnek, Libya topraklarında ortaya çıkışlarının başlangıcındaki ve bağımsız bir yapı oluşturmadan önceki dönemdeki Murabıtları'dır.

Libya toplumunun yelpazesine derinlemesine bakan orada Libya toplumunu oluşturan birkaç sınıf olduğunu görür. Bunların en önemlisi Arap kökenlilerdir. Yani Beni Süleym ve Hilal oğulları, Fezare ve diğer halefleri. Fatımi halifesi Muntasır Billah tarafından, kendisine karşı ayaklanan İbn-i Badis devletine ve onunla birlikte Tunus ve Trablus'ta bulunan direnişçilerden kurtulmak için batı tarafından Mısır'dan kullanarak baskı yapmak üzere bu kabilelere1050yılında bağımsızlık tanımıştı.

Beni Süleymin çoğunluğu Libya'nın doğusundaki Burga'da yerleşti. Benu Hilal ise batıdaki Trablus ve Fas'a yerleşti. Seadi kabileleri –söylencenin dediğine göre- anneleri Sa'de'ye dayanmakta ve üç kola ayrılmaktadır: 1- Harabi 2- Cebarine 3- Beragis. Harabi kabilesi ise: Ubeydat, Hasse, Derse, Evlad Fayet ve Evlad Hamd olmak üzere beş kola ayrılıyor.

Cebarine kailesi; Cevazi, Avakir, Megaribe, Mecabire, Ureybat ve Celalat kollarına ayrılıyor. Beragis kabilesi ise Ubeyd ve Arefe olmak üzere iki kola ayrılmaktadır.

Diğer bir grup ise Araplar, ancak Murabıtlar olarak tanınıyorlar. Neseplerini oğlu Hasan –bazen de Hüseyin- yoluyla Hz. Ali'ye dayandırıyorlar.

Çoğunluğu şu anda Cebaliye olarak isimlendirilen Cebel Garbi ve Cebel Nefuse'de yaşayan Berberiler ise ibadi mezhebine bağlıdırlar. Kabile yapıları yapısı ve sınıfları anlamında Arap kabile yapısı gibidir. Bu yüzden bazıları Araplarla aralarındaki büyük benzerlikten dolayı kökenlerinin Arap olduğunu söylüyorlar. Berberilerin liderliği geçmiş iki asırda, bazılarının kökenlerini Umman'daki Beldetü el-Düreyz'e (Cebel Nefuse'ye İbadi olarak geldiler ve Berberileşerek onlarla birlikte yaşadılar deniyor)dayandırarak Arap olduklarını söylediği Al Baruni'nin elindeydi. İlim geleneği olan bir ailede doğan İstanbul'daki Osmanlı sultanının fermanıyla Trablus'a vali olarak atanan mücahit edip Süleyman El- Baruni (Cebel Nefuse'de Beldetü Cadu'da doğdu) onlardandır.

Aynı zamanda kökenleri Osmanlının Türk, Kürt, Arap, Çerkez, Arnavut, Yunan ve Bulgar kökenli mücahid askerlerine ve kendilerine bu bölgeden katılan -özellikle de Berberiler-unsurlara uzanan Keragule yada Kulukaliye kabilesi. 1551 yılında Osmanlı ordusu Kanuni'nin komutanlarından Murat paşa komutasında St. Jhon şovalyelerini yenerek Trablus'u ele geçirdi Daha sonra Murat paşa Kanunin emriyle buranın valisi olarak atandı. Bu askerler Trabluslu (Arap, Berberi yada diğer kökenlerden) bayanlarla evlendiler. Bunlardan meydana gelen nesil Arap Müslüman bir nesil oldu.

Onların siyasi haritada ilk görünüşleri Kirmanlılar Devleti iledir (1711-1835). Bu, daha sonra bağımsız Libya devletinin ilk nüvesi olacaktır. Milli anlamda bir vatandaşlık duygusunun Libyalılarda yer etmesinde onların büyük bir etkisi vardır. Toplumda, siyasi ve ticari alanda etkileri genişledi. Çoğunluğu şu anda Zaviye, Trablus, Zeltan, Mısrata, Bingazi ve Derne'de yaşamaktadır.

Keragule sayı ve etki olarak geliştiğinde kabile ortamı baskın geldi ve onlar da bir kabile yapısı içerisinde toplandılar. Onların kendilerine has alışılmış bir kabile yapıları var. Hala Keragul ile Murabıtlar arasında güçlü bağlar vardır. Kirmanlılar Murabıtlara özel bir muamele uyguluyorlardı. Cihad çağırısı yapıldığında onların diğer Libyalı kabileler arasında önceliği vardı. Bazen onları vergiden muaf tutuyorlardı. Kimi zaman Murabıtlar devletle ayaklanan kabileler arasında arabulucu oluyordu. Evlad Bu Seyf kabilesinin 1842 yılında Kirmanlı hükümetiyle Evlad Süleyman kabilesi (Arap, Benu Süleym kökenli) arasına girdiği gibi.

Evlad kabilesi hacim olarak Kuzey Afrika'daki en büyük kabile olarak kabul ediliyor. Nüfusu 3 ila 5 milyon arasında hesaplanıyor. Libya kökenli (1670) Arap-Mısır kabilelerinin en büyüğü ve en yaygın olanı olarak kabul ediliyor. Batı'da, Libya'nın doğusundaki Tobruk civarındaki El-Batnani'den doğuda Mırsın kalbi Nil'e, kadar uzanıyorlar.

Kolayca anlaşılıyor ki Merkezi idarenin bu geniş mıntıkada varlığını hissettirmesi çok zor. Bundan dolayı herkesin adaletine baş vurduğu geleneksel bir yapı oluşturdular. Üstad Hayrullah Atyuve'nin aktardığına göre El-Batnani'deki Evlad Ali kabilesinin şeyhleri ve ileri gelenleri 1653 yılında altı ay boyunca toplandılar ve 'Evlad Ali (Ali Oğulları) yolu' olarak yada daha doğrusu 'Çöl kanunları' olarak isimlendirilen bir sistem ortaya koydular. İsim ve kısmi olarak İslam şeriatına dayanan bu 'yol' -yada gelenek- bir ceza kanunu mesabesinde oldu. Kabile içi ve kabileler arası ilişkileri belirleyen 67 maddeden oluşuyordu.

Evlad Ali eksenindeki bütün kabileler bu kanunlara uydu. Bu 'yol' kabile üyeleri arasında, aralarındaki şahsi ve toplumsal sorunlara çözüm getiren bir emniyet supabı haline geldi.

Bu sistemin ana unsurları şunlardır:

1- Devletin etkisinden uzak bir şekilde isim olarak ve kısmen İslam şeriatına dayanmaktadır.

2- Ölüm ve diyet içeren konularda ağırlıklı olarak İslam şeriatına başvuruluyor. Kırkla ve ağır yaralanmalarla sonuçlanan dövmelerde ve aynı şekilde nikâh, boşanma ve diğer konularda da ağırlıklı olarak şeriata başvuruluyordu.

3- Cinayet işleyenlerin ve yakınlarının –Hatta kimi zaman bütün kabile- sürgün edilmesi anlamına gelen 'Nezale' yukarıda da zikrettiğimiz gibi günümüzde hala Libya'nın bir çok bölgesinde geçerlidir. Bingazi gibi büyük şehirlerde dahil olmak üzere.

4- 'El-Miad' yada 'El-Mesar' geleneksel bir meclistir. Sorunların tartışılması için geniş katılımlı bir kabilevi toplantıdır. Diğer kabilelerin tanıklığıyla suçlu ile mağdur arasındaki çekişmenin bitirilmesin ve kabileler arasındaki anlaşmadan sonra hüküm açıklanır. Ve bu karar bağlayıcı olur.

5- 'Elberave': Kabileyi –İleride bazı fertleri ya da aileleri tarafından işlenebilecek- güvenliği ve insanların huzurunu bozacak suçlardan ve kötü fiillerden tezkiye etmek. Aynı şekilde kabileden ayrılmak isteyen kişiler için de, kabilenin bunların yaptığından sorumlu olmadığını gösteren bir 'berave' yayınlanır. Suçlunun kabilesi değil kendisi yaptıklarından sorumlu hale gelmiş oluyor. Ve sonuca kendisi katlanıyor. Ve kabilesi onun intikamını almak için harekete geçmiyor.

Bu durum genellikle kabile şeyhleri ve ileri gelenlerinin düzenlediği ve kabile üyelerinin çağrıldığı açık bir oturumda serkeş kişi ve ailesinin şahitler huzurunda resmi bir biçimde yaptığı/yapacağı işlerin sonuçları üzerine uyarılmasından sonra gerçekleşir. Burada kabile bu kişinin fiilleriyle ilişkisi olmadığı yönünde kararını açıklar.

 

Dünya Bülteni için orjinalinden çeviren: Metin Ünlü

adv
SON DAKİKA
09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı01:22 - Trump'tan S-400 ve F-35 açıklaması10:13 - Nisan ayı işsizlik rakamları belli oldu14:03 - Gazeteci yazar Mehmet Şevket Eygi hayatını kaybetti13:05 - S-400 teslimatında ikinci günde dördüncü uçak geldi23:24 - ABD Savunma Bakanı Vekili Esper'den S-400 açıklaması12:59 - AK Parti'nin kurucularından Dengir Mir Mehmet Fırat hayatını kaybetti (Dengir Mir Mehmet Fırat kimdir?)12:16 - S-400 hava savunma sistemi teslimatı başladı11:14 - Sahte binbaşı üniformasıyla yüzlerce kişiyi dolandırdı02:51 - Yunanistan'da erken genel seçimde Kiriakos Miçotakis tek başına iktidar10:44 - Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı22:52 - Ali Babacan'a FETÖ soruşturması ile ilgili savcılıktan karar14:38 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''yeni parti'' sorusuna verdiği yanıt14:27 - Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bir araçta patlama meydana geldi: 3 ölü13:16 - ''İmamoğlu’na davrandığınız gibi Gül, Davudoğlu ve Babacan'a davranıyorsunuz''10:37 - Haziran ayı enflasyon rakamları belli oldu13:09 - Davutoğlu: Beka kaygısından bahsedip İmralı'ya başvurmak milletin vicdanından kopuştur12:51 - Erdoğan ve Trump G-20 kapsamında Japonya'da 40 dakika görüştü12:36 - Erdoğan: S-400 için yaptırım olmayacağını Trump'tan duymuş olduk12:01 - Elektrik fiyatına yüzde 14.98 zam!10:01 - G-20 zirvesi Japonya’nın Osaka kentinde başladı12:46 - Volkswagen Grubu fabrika yatırımı için Türkiye'yi seçti00:41 - Gezi Parkı davasında karar! Osman Kavala'ya tahliye kararı çıkmadı00:20 - Ertelenen zamlar İstanbul seçimi sonrası başladı00:10 - Yeni askerlik yasası TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi (Askerlik süresi kaç aya düştü?)12:52 - ABD konsolosluk çalışanı Nazmi Mete Cantürk serbest bırakıldı11:37 - İŞKUR'dan 100 bin öğrenciye ilk kez sigorta10:52 - 23 Haziran İstanbul seçimlerin galibi Ekrem İmamoğlu00:35 - Ekrem İmamoğlu'ndan İstanbul seçim sonuçları ile ilgili açıklama00:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Ekrem İmamoğlu'na tebrik00:03 - Binali Yıldırım'dan rakibi Ekrem İmamoğlu'na tebrik13:00 - Trump'ın İran'a saldırı tehdidine karşı Tahran'dan jet yanıt!01:18 - Trump'tan ''İran'a saldıracak mısınız?" sorusuna cevap23:19 - İran ABD'ye ait insansız hava aracını düşürdü!15:51 - Genelkurmay çatı davasında kim ne kadar ceza aldı?15:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'ndan faiz ve S-400 konusunda önemli açıklamalar13:11 - ABD'li NATO komutanından S-400 açıklaması12:32 - Sanayi üretimi ve perakende satışlar Nisan'da sert düştü!23:53 - Muhammed Mursi mahkeme salonunda hayatını kaybetti!01:49 - Yunanistan Başbakanı Çipras Türkiye'yi hedef aldı01:18 - Binali Yıldırım ile Ekrem İmamoğlu canlı yayında seçim vaatlerini anlattılar01:03 - Bakanlıktan Moody's'in not indirme kararına tepki00:19 - Erdoğan: Binali Yıldırım ve Ekrem İmamoğlu arasındaki ortak yayın kırılma noktası13:37 - Bakan Çavuşoğlu: Türkiye S-400'ü almıştır ve S-400'ler Türkiye'ye gelecektir13:34 - Suriye İdlib'deki Türk gözlem noktasına saldırı: 3 asker yaralı10:40 - ABD Temsilciler Meclisi'nin S-400 kararına Türkiye'den tepki10:29 - ABD, Türk pilotların F-35 eğitimlerini durdurduğunu açıkladı14:00 - Yıldırım-İmamoğlu ortak yayın tarihi belli oldu23:21 - Binali Yıldırım açıkladı: Benim tercihim Uğur Dündar’ın yönetmesi (İmamoğlu ile ekranda tartışma programı)14:14 - ABD'den S-400'e karşı Türkiye'ye ilk hamle!23:51 - 9 günlük bayram tatilinin ilk üç gününde 54 trafik kazası oldu10:18 - Türkiye ekonomisi krizde mi?10:06 - Mayıs ayı enflasyon rakamları belli oldu09:40 - Endonezya'da 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi23:17 - Sakarya Hendek'te 4,6 büyüklüğünde deprem! İstanbul'da hissedildi11:52 - Kuzey Irak'a PKK'ya yönelik kara ve hava harekatı21:54 - ABD Başkanı Trump Körfez'e asker gönderme kararını onayladı!15:03 - İngiltere Başbakanı Theresa May istifa tarihini açıkladı21:18 - YSK'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminin iptali ile ilgili gerekçeli kararı açıklandı23:55 - Süper Lig'in 33. haftasında şampiyon Galatasaray10:41 - Şubat 2019 işsizlik rakamları belli oldu00:12 - Okulların tatil takvimi değişti22:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye hiç kimsenin müstemlekesi değildir00:21 - Ahmet Davutoğlu: YSK’nın kararına tepki: YSK'nın İstanbul kararı değerlerimizi zedeledi00:15 - Abdullah Gül'den YSK'nın İstanbul kararına tepki: 367 neyse YSK'nın İstanbul kararı aynı20:04 - YSK, İstanbul seçminin iptaline ve yenilenmesine karar verdi18:34 - İşte kalp krizinin 7 belirtisi12:32 - YSK, AK Parti ve MHP'nin İstanbul seçimine itirazı bugün görüşecek10:44 - Kimlik, ehliyet ve pasaport randevu süreleri bir güne düşürüldü02:00 - RAMAZAN VE ORUÇ İLE İLGİLİ SORU VE CEVAPLAR14:37 - Nisan ayı enflasyon rakamları belli oldu14:03 - Venezuela'da darbe girişimi ile ilgili son durum!22:23 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Venezuela'daki darbe girişimi ile ilgili açıklama22:04 - Venezuela'da askeri darbe girişimi! Maduro'dan ilk açıklama00:56 - Sanatçı Dilber Ay kalp krizinden hayatını kaybetti12:06 - Ankara'da ekmek fiyatına zam09:16 - Çiftçi Patates ve soğan ekmiyor, fiyat 5 liranın altına düşmez!20:14 - YSK'dan AK Parti'nin İstanbul için itirazı ile ilgili 3 ara karar16:55 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na saldırı ile ilgili açıklama16:51 - ABD'den İran'a yönelik yaptırım muafiyetlerine son verme kararı16:47 - YSK, AK Parti'nin İstanbul ile ilgili itirazını gündemine aldı12:52 - Yumruklu saldırıya uğrayan Kılıçdaroğlu: Planlanan bir saldırıydı10:13 - Kemal Kılıçdaroğlu'na yumruk atan Osman Sarıgün gözaltına alındı23:22 - MSB'den Kılıçdaroğlu'na yönelik saldırı ile ilgili açıklama19:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan AK Parti İstanbul İl Başkanlığı'nda seçim değerlendirmesi toplantısı00:52 - Sudan'da göstericiler geçici sivil yönetim ilan edilecek21:22 - İstanbul'da gözaltına alınan 2 BAE'lı şüpheli casusluktan tutuklandı15:43 - Binali Yıldırım'dan İmamoğlu'nun veri genelgesiyle ilgili açıklama15:33 - BAE casusu Kaşıkçı cinayeti şüphesiyle İstanbul'da tutuklandı15:26 - Libya’daki çatışmalarda 213 kişi hayatını kaybetti!22:47 - Binali Yıldırım'dan Ekrem İmamoğlu açıklaması19:23 - Ekrem İmamoğlu başkanlık görevini Mevlüt Uysal'dan devraldı17:20 - CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Ekrem İmamoğlu mazbatasını aldı17:03 - İstanbul'da 31 Mart yerel seçim sonuçları açıklandı17:01 - AK Parti'nin Maltepe tutanak itirazına YSK'dan ret01:25 - İstanbul Maltepe'deki tüm oyların yeniden sayım işlemi sona erdi19:05 - AK Parti'den İstanbul sonuçları için olağanüstü itiraz18:57 - AK Parti'den İstanbul için mazbata itirazı18:54 - CHP'li Öztrak: Bu suistimale dur diyecek olan YSK'dır11:49 - İstanbul Maltepe'deki oy sayımında son durum
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler