Güncelleme: 14:44 TSİ 18 Ocak 2019 Cuma
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Kimlikler ‘Ölümcül Kimlikler’

Osman Can
Güncelleme: 10:40 TSİ 01 Ağustos 2012 Çarşamba

İnsanı kendi dışındaki verilere göre tanımlayan, ırk, milliyet, din, kültür vb. objektif verilere kaydıran kimlikler, hegemonya üretiminin, militarizmin, diktatörlüklerin ve vesayetçi rejimlerin; kimi zaman da rafine biçimde ve esnek ideolojilerle hegemonya kurmanın imkanıdır.

Amin Maalouf’un ölümcül kimlikler kitabında hatırladığım kadarıyla, hoşgörünün Batı’da değil Osmanlı coğrafyasında olduğunu iddia ediyordu. Pek de yanlış değil. Osmanlı devletinde yaşayan insanlar tüm farklılıklarıyla görünür olmalarına rağmen herkesin kendi öznelliği ve nesnelliği içinde bireysel veya cemaat halinde maddi ve manevi varlığını sürdürme ve geliştirme imkanına sahipti. Maalouf en kudretli İslam ülkesinin başkenti olan İstanbul’da halkın çoğunluğunun gayrimüslimlerden oluştuğu ve ezan sesinin yanında çan sesinin de tüm şehri kuşatabildiği dönemlerde, örneğin 19. yüzyılda bir batı başkentinde ezan sesine tahammülden söz edilemeyeceğini söyler.

Yanlış da değil.

Maalouf, “ne oldu da batı bir hoşgörü coğrafyasına dönüşürken, İslam coğrafyası radikalizme ve ölümcül kimliklerin meydan muharebesine dönüştü?” sorusuna da cevap aramaya çalışır. Kitabında bulduğu cevapların önemli bir kısmı küreselleşme rüzgarının etkisinde kalmış gözükse ve bu nedenle ölümcül kimliğin esasen batıda da etkisini sürdürdüğü şerhimizi koysak da özellikle İslam coğrafyası için tespiti yanlış değil.

Üretebilmenin altın kuralı

Batılı anlamda kimlik ve tanımlama modernitenin ürünü. Modernitenin dünyayı getirdiği noktada, herkesin cebinde hangi ülkeye ait olduğunu, damarlarda hangi kanı taşıdığını, nerede doğduğunu, dininin ve cinsiyetinin ne olduğunu vs. gösteren veriler içeren kimlik kartı var. Hepsi bireyin dışında dış etkenlerle biçimlenen, bazen bireyin içine doğduğu kodları yansıtan, bazen bireyin içine doğduğu doğal statüyü gösteren veriler.

Bu kimlikler birini ötekinden ayırt etmeye yararken, esasında her birini yukarıdan tanımlanmış nesnelere indirgemekte...

Bilimkurgu filmlerde rastladığımız sayısal barkodla tanımlanmış insanlar da yalnızca kendine özgü tanımlayıcı bir niteliğe sahip olmalarına rağmen, bu tanımlama onlara “özne” özelliği kazandırmıyor.

İnsanların biyolojik ve benzeri verilerle tanımlanması, burjuva sanayi devriminin dayattığı bir ihtiyaç. 19. yüzyılın sonlarından itibaren düzenlenen kimlik belgeleri, modern ulus devlet egemenlerinin bu sınırlar içinde tüm bireylerin kaderine hâkim olma çabasının bir ürünüdür. İnsanları yığınlar halinde yönlendirmek ve endüstriyel kullanım için hazır hale getirmenin araçlarıdır. Bunu sağlamanın yolu, kuşkusuz ideolojiler ve modern kutsiyetlerdir. İnsanı kendi ürettiği eserlerin dışındaki verilere göre tanımlayan, değer kaynağını insandan alıp, ırk, milliyet, din, kültür vb. objektif verilere kaydıran, insanın uğruna varlığını feda etmesi gerektiğine inandırılan kategoriler ve ideolojiler, cari sistemlerin kendilerini her defasında yeniden üretebilmesinin de altın kuralıdır.

Böyle kimlikler, hegemonya üretiminin, militarizmin, diktatörlüklerin ve vesayetçi rejimlerin; kimi zaman da Gramsci’nin ifadesiyle, doğrudan ve açık güç kullanımına dayanmaksızın, rafine biçimde ve esnek ideolojilerle hegemonya kurmanın imkanıdır.

Batı kendi coğrafyasındaki kimlikleri yükselirken inşa etti. Ama gerileyen ve çöken Osmanlı coğrafyasında kimlik üretimi yalnızca çöküşü hızlandırabilirdi.

Zira İslam coğrafyasındaki kimlik arayışı bu soruna ek olarak, yükselen batı hegemonyasına karşı kendini kabul ettirme, yıkılışa çare üretme adına onun gibi modernite araçlarına mucizevi ilaç niyetine sarılıp yapay birey ve millet üretme sevdasından da kaynaklanmakta. Bu nedenle daha yıkıcı, bölücü, daha hoyrat ve daha radikal bir görüntü sergileyebildi.

Araplık, Kürtlük, Türklük, Sünnilik, Alevilik, Nusayrilik, Dürzilik ve bunları totaliter yöntemlerle laboratuvarlarda tek tipleştirmek üzere inşa edilen sair kimlikler yalnızca yıkım üretti. Bu kimlikler ve tanımlamalarda ısrar bu kaderi süreklileştirmek dışında bir işe yarayacak gibi değil.

Vatandaşlık tanımı

Yeni Anayasa çalışmalarında partiler vatandaşlık tanımı üzerinde de çalışmaya başladı. Anayasa uzlaşma komisyonu ile genelde medya dünyası, siyaset dünyasını ve akademiyi ilgilendiren temel soru, vatandaşın nasıl tanımlanacağı ve ona nasıl bir kimlik biçileceği sorusu olmaya devam ediyor.

Derdimiz yukarılarda bir yerleri mesken edinip, alttakilere nasıl bir kod vereceğimiz, onları hangi kalıplara göre tasnif edeceğimiz ve ideal vatandaşı nasıl yaratacağımız herhalde. Bu sevdadan vazgeçmiş değiliz.

Bu sevda konusunda uygar dünyada neredeyse tek başımızayız. Alman Anayasasındaki “Bu Anayasa anlamında Alman odur ki,...” diye başlayan ve Nasyonal Sosyalizmin yarattığı yıkımları temizleme kaygısı güden düzenleme dışında neredeyse hiçbir Avrupa ülkesinde vatandaş tanımlanmış değil. Bazılarında vatandaşlığın kazanılma biçimi düzenlenirken, bazılarında vatandaşlığın kanunla düzenleneceği ifadesiyle yetinilmekte, diğer bazılarında ise vatandaşlık konusuna hiç değinilmemekte...

Bizde ise modernitenin Osmanlı bürokrasisini kuşattığı ve devleti kurtarma saikinin merkezden hareketle her şeyi yeniden tanımlayıp tanzim etme iktidarını bahşettiği dönemde çıkarılan 1876 Anayasasıyla birlikte tanımlama sevdası depreşmeye başlar. Anayasanın 8. Maddesi Osmanlı tabiiyetinde bulunan herkesi din ve mezhep farkı gözetmeksizin Osmanlı sayar.

Vesayetçiliği reddeden 1921 Anayasası, ademi merkeziyetçi ve çoğulcu paradigmasına uygun olarak vatandaşı tanımlamaz. 1924 Anayasası batıda yükselen ırkçılık ve faşizme uyum içinde “Türkiye ahalisi, din ve ırk farkı gözetmeksizin vatandaşlık itibariyle Türk sayılır” biçiminde bir düzenleme öngörür. 1961 ve 1982 Anayasaları da bu geleneği takip eder. 1921 Anayasası dışındaki tüm anayasalar vesayetçi bir rejim inşa etti. 1921 Anayasası dışındaki tüm anayasaların vatandaşı tanımlamaktan vazgeçmediğini de düşündüğümüzde anayasal kimlik ve tanımlamanın neye hizmet ettiğini anlayabiliriz.

Maalouf, “kelimelerin en açık ve dost görüneni çoğu zaman en kalleş olanıdır” der. Kimlik sözcüğünü de bu sahte dostlardan sayar.

Yeni bir anayasa yapıyorsak, ölümcül kimliklerden ve tanımlamalardan uzak durmamız gerekir.
 

adv
SON DAKİKA
12:07 - 18 milyon öğrenci için karne günü10:41 - İstanbul'un Beşiktaş'ta sahte konsolosluk binası açıp, Karadağ vatandaşlığı sattılar12:18 - Prof. Dr. Canan Karatay: Çocuklar yumurta tereyağıyla cin gibi olurlar00:53 - 17 Ocak Perşembe gün hangi illerde okullar tatil23:29 - İngiltere'de Theresa May hükümeti güvenoyu almayı başardı17:46 - Suriye'de YPG'nin denetimindeki Münbiç'te patlama: 4 ABD askeri öldü01:52 - Yoğun kar yağışı nedeniyle yurdun bir çok noktasında ulaşımda zorluklar yaşanıyor00:37 - 16 Ocak Çarşamba günü hangi il ve ilçede okullar tatil?14:26 - Ekim 2018'de işsizlik rakamları belli oldu08:13 - 15 Ocak Salı günü hangi illerde okullar tatil?23:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, Trump ile Süriye'yi görüştü14:34 - ABD Dışişleri Bakanı Pompeo'dan Trump'ın ''Türkiye'yi tehdit'' mesajlarıyla ilgili açıklama14:28 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Trump'ın sözlerine sert tepki!10:27 - Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun'dan Trump'ın sözlerine yanıt10:21 - Cumhurbaşkanlı sözcüsü Kalın'dan Trump'a yanıt: Suriyeli Kürtleri PKK ile bir tutmak ölümcül bir hatadır00:05 - 14 Ocak Pazartesi hangi illerde okullar tatil?)00:00 - Paris'te eylemde çıkan olaylarda 167 sarı yelekli gözaltına alındı17:07 - AK Parti'nin Sakarya belediye başkan adayları belli oldu17:02 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu'dan Binali Yıldırım'a YSK yanıtı16:53 - Esad rejimi Münbiç çevresine askeri yığınak yapmaya başladı!16:50 - Emeklilerin maaş farkının ödeneceği tarih belli oldu18:11 - 12 Ocak 2019 Tarihte bugün neler oldu?17:15 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, AK Parti Kocaeli Belediye Başkan Adaylarını açıkladı17:10 - HÜDA PAR'dan 31 Mart 2019 yerel seçim kararı05:44 - Prof. Karatay: Ekmekte kabarmayı sağlayan glamür maddesi beyinde morfin etkisi yapıyor!01:48 - Trump, acil durum ilandan çark etti22:08 - Doğu Karadeniz'de PKK operasyonu22:00 - ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Bolton'dan Türkiye açıklaması16:50 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, AK Parti Trabzon Belediye Başkan adaylarını açıkladı00:54 - 11 Ocak Perşembe günü kar yağışı nedeniyle eğitime bir gün ara verilen iller00:35 - 10 Ocak Perşembe günü okullarda kar tatili olan il ve ilçeler23:19 - ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo'dan Suriye'den çekilme ile ilgili açıklama22:56 - Heyet Tahrir-üş Şam İdlib'de kontrolü sağlamaya çok yaklaştı22:51 - Soğuk havayla doğalgaz tüketimi 8 Ocak'ta rekor kırdı01:25 - Kar yağışı nedeniyle Türkiye'de çok sayıda noktada ulaşımda zorluklar yaşanıyor (Yollarda son durum)00:13 - 9 Ocak Çarşamba günü hangi illerde kar nedeniyle okullar tatil?15:54 - Beştepe'de John Bolton ile görüşen İbrahim Kalın'dan ilk açıklama15:14 - Erdoğan: Bolton'ın muhatabı İbrahim Kalın'dır15:07 - Beştepe'de ABD heyetiyle kritik görüşme09:57 - Ordu için CHP ve İYİ Parti arasında İdris Naim Şahin bilmecesi00:05 - 8 Ocak Salı günü hangi illerde okullar tatil?20:09 - Trump: DAEŞ'le mücadele ederken Suriye'den uygun bir şekilde çekileceğiz20:02 - Binali Yıldırım: Uber için ortak yol bulunur14:57 - Beyin Haritalama Vakfından Prof. Nevzat Tarhan'a 2019 Golden Axon Liderlik Ödülü14:53 - Şanlıurfa Suruç'ta işçi ve öğrenci servisleri çarpıştı: 3 ölü, 13 yaralı!09:51 - Kar yağışı nedeniyle Türkiye'de çok sayıda noktada ulaşımda zorluklar yaşanıyor (Yollarda son durum)23:40 - İstanbul'da beklenen kar yağışı başladı23:21 - 7 Ocak 2019 Pazartesi günü hangi illerde okullar tatil olacak?23:15 - Endonezya'da 7 büyüklüğünde deprem meydana geldi23:07 - Eski YPG'li Silo: ABD'den aldığımız silahları geri vereceğimize dair bir kağıt imzalamadık19:56 - Gripten korunmanın en basit yolu elleri yıkamaktır22:05 - ABD: Suriye'den çekilmek için belirli bir takvim yok17:11 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Pakistan'ın FETÖ adımı memnuniyet verici16:49 - CHP'de yerel seçim için 4 büyükşehir ve 4 il adayı belli oldu16:41 - MHP Lideri Bahçeli'den parti teşkilatına seçim genelgesi16:37 - Dışişleri'nden ABD Dışişleri Bakanı Pompeo'ya tepki14:30 - Kaşıkçı cinayeti davasında 5 infaz timine idam talebi10:34 - Memur ve emekli maaşının 2019 zam oranı belli oldu10:24 - 2018 yılı enflasyon rakamları açıklandı00:32 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan teşkilata ''Cumhur İttifakı'' uyarısı00:20 - 4 ilde okullara kar tatili23:16 - Suriye rejiminden "400 YPG'li Münbiç’i terk etti" iddiası20:10 - AK Parti Samsun İl Başkanı Hakan Karaduman açığa alındı20:02 - MHP'de Samsun İl Başkanı Tekin görevden alındı, Milletvekili Erhan Usta disipline verildi13:13 - Çin 13 yıllık askeri haberleşme anteni projesini bitirdi12:58 - Danimarka'da köprü üzerinde tren kazası: En az 6 ölü12:49 - İstanbul'da su faturasına %15 indirim00:15 - ABD'den işgalci Siyonist İsrail'e Suriye konusunda güvence20:40 - Erdoğan, AK Parti'nin Ankara ilçe belediye başkanı adaylarını açıkladı16:00 - İstanbul Büyükada'da at ahırlarında yangın14:57 - ''Brokoli buharda birkaç dakikalık pişirme veya çiğ tüketilmesi gerekir''20:28 - 2. Ordu Komutanı Org. Temel neden görevden alındı?20:23 - ÖTV ve KDV indirimleri 3 ay daha devam edecek12:50 - 2019 yılı için yeni uygulamalar yarın başlıyor (Hayatımızda neler değişecek?)09:57 - Hava Kuvvetleri'nde FETÖ operasyonu: 60 muvazzaf asker hakkında gözaltı kararı09:52 - 2019 Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) artış oranı belli oldu23:12 - MHP 31 Mart yerel seçim için 402 belediye başkan adayını daha açıkladı23:05 - 12 ilde pazartesi okullara kar tatili (31 Aralık Hangi illerde okullar tatil edildi?)22:53 - Binali Yıldırım AK Parti İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı13:39 - İşte AKN'siz internet fiyatları (Adil Kullanım Kotası ne zaman kalkacak?)13:14 - ABD:Suriye'de savaş henüz bitmedi, silahları YPG'den geri isteyemeyiz12:44 - Konya'da bir evde çıkan yangında 4 çocuk öldü!15:15 - "Esad güçleri Münbiç'e girdi" iddiasına Pentagon'dan yalanlama15:08 - Milli Savunma Bakanlığı'ndan Münbiç açıklaması15:03 - Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov'dan Münbiç açıklaması14:57 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''Esad güçlerinin Münbiç'e girdi'' ile ilgili açıklama22:34 - 14 ilde okullara kar tatili (Hangi illerde kar nedeniyle okullar tatil edildi?)15:38 - CHP'li aday Ekrem İmamoğlu İstanbul için hedeflerini açıkladı15:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Muhtarlar Toplantısı'nda Kılıçdaroğlu'na yınıt23:37 - ABD Başkanı Trump'tan Irak'a sürpriz ziyaret22:53 - 13 ilde okullarda bir gün kar tatili19:25 - RTÜK'ten Fox TV ve Halk TV'ye para ve kapatma cezası17:51 - TBMM Başkanı Binali Yıldırım'dan istifa sorusuna yanıt: Konu benim dışımda17:46 - Erdoğan: BM'de adalet diye bir şey beklemeyin17:34 - Rusya: ABD'nin çekileceği bölgeler Suriye hükümetine bırakılması gerekir17:20 - Adalet Bakanı Gül'den İsrailli mevkidaşına yanıt17:10 - Esad'dan Suriye'nin kuzeyinde "uçuşa kapalı alan" hamlesi09:00 - Ankara ve 20 ilde kar nedeniyle okullar tatil edildi(Hangi illerde okullar tatil edildi?)18:56 - 2019 Asgari Geçim İndirimi kaç lira oldu? (Asgari Geçim İndirimi nasıl hesaplanır?)18:49 - 2019 işsizlik maaşı ne kadar oldu?
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler