Güncelleme: 15:52 TSİ 20 Nisan 2019 Cumartesi
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Kurtuba’dan Cordoba’ya

Taha Kılınç
Güncelleme: 23:27 TSİ 13 Nisan 2019 Cumartesi

Perşembe günü, akşam karanlığı şehrin üzerine yavaş yavaş çökerken, Kurtuba Camii’nin önündeki köprüden karşıya doğru yürüyorum. Köprünün bittiği yerde küçük bir kale parçası var. İspanyolcadaki ismi, “Calahorra”. Dikkatle bakanların, kökenine kulak kabartacağı bir isim bu. Evet, İspanyolcadaki binlerce benzeri gibi, bu da Arapça’dan türetilmiş bir kelime. Aslı ise, “El Kal’atu’l-Hurra”. “Özgür Kale” manasına gelen kelime, bugün artık “Calahorra” olarak telaffuz ediliyor. Tıpkı Endülüs Emevîleri’nin görkemli başkenti Kurtuba’nın Cordoba’ya dönüşmesi gibi. Veya, adımladığım köprünün üzerine kurulduğu nehrin adının, “Vâdî el Kebîr”ken “Guadalquivir” olması gibi. Kelimelerin zaman içindeki dönüşüm ve değişimlerini, Endülüs’teki Müslüman varlığının yok oluş sürecine benzeterek, nihayet karşı kıyıya varıyorum.

Köprünün öte yanına yürüyüş gayem, Kurtuba Ulu Camii’nin ihtişamını biraz uzaktan ve ufku kızıla boyayan güneşin loş ışıkları altında izlemek. Ama bu, gönlümden geçtiği biçimiyle mümkün olmuyor ne yazık ki. Çünkü, caminin manzarası hem ortasına 1500’lerin ilk yarısında inşa edilen uyumsuz ve çirkin katedral binasıyla bozulmuş, hem de yanına-yöresine sonradan eklenen yapılarla neredeyse görünmez olmuş. Cordoba Piskoposu Manrique’in ısrarlarına dayanamayarak katedralin inşasına müsaade eden İspanya Kralı Beşinci Charles’a atfedilen, “Sıradan bir şey yapmak için, benzersiz bir şeyi yok etmişsiniz!” sözüne hak vermemek imkânsız.
Güneş artık kaybolmaya başlarken, camiyi izliyorum, izliyorum... 756’dan itibaren Kurtuba’nın “cuma camii” olması için tesis edilen, ardından 900’lü yıllarda bile hâlâ genişletilmeye devam eden bu mabed, döneminde dünyanın en büyük camisi konumundaydı. Seyyahlar, yazarlar, âlimler, talebeler ve daha birçok kimseler açısından, Kurtuba Ulu Camii’ne yolunu düşürmek sadece bir keyif değil, aynı zamanda bir mecburiyetti de. İslâm’ın ufkunu kavramak ve derinliğine vâkıf olmak isteyenler için, buraya uğramak bir vazife durumundaydı.

Camiye bakarken, Endülüs Emevîleri’nin Şam’da tevârüs ettikleri Bizans mimarisiyle Endülüs’ün 711’den önceki sahipleri Vizigotlar’dan aldıklarını ustaca birleştirdikleri Kurtuba’nın görkemini hatırlamamak elbette olmazdı:

Halife Üçüncü Abdurrahman’ın 50 yıllık uzun saltanatı döneminde (912-961) altın çağını yaşayan Kurtuba, 500 bini aşan merkez nüfusuyla, Avrupa’nın en kalabalık ve büyük şehriydi. Kurtuba’da üretilen ipek, kumaş, mücevherat, altın ve deri hem Avrupa’nın hem de Asya’nın pazarlarında kapışılıyordu. Başkentin ve çevresinin ulaştığı yüksek refah seviyesi, bütün dünyayı büyülüyordu. Cadde ve sokakları muntazam taş döşeli olan Kurtuba, Avrupa’da kamusal aydınlatmanın ilk kullanıldığı şehirdi. Geceleyin onlarca kilometre yol giden bir yolcu, tamamen aydınlıkta seyahat edebilir, herhangi bir karanlık görmediği gibi, güvenlik problemi de yaşamazdı. Ayrıca yol boyunca binalar kesintisiz devam eder, bilhassa yabancılara Kurtuba’da erişilen mimari zirvenin seçkin örnekleri bu sayede sunulurdu.

Kurtuba, Halife Üçüncü Abdurrahman’ın oğlu İkinci Hakem döneminde (961-976), Avrupa’nın kültür başkentine dönüştü. Babasının bilim, sanat ve kültüre yaptığı yatırımları sürdüren Hakem tahttayken Kurtuba’da 70 halk kütüphanesinin bulunduğu tespit edilmiştir. Kurtuba Camii’nin içine kurulan ve dileyen herkesin erişimine açık tutulan dev kütüphane, kapsamı kısa sürede genişleyince müstakil bir binaya taşınmış, daha sonra da aynı sebeple beş kez daha taşınmak durumunda kalmıştı. Kendisi de bizzatihi ciddi bir tarihçi olan İkinci Hakem’in şahsî kütüphanesindeki cilt sayısı 400 bini geçmekteydi. Aynı dönemde, Avrupa’nın en saygın kütüphanelerindeki kitap sayısı ise en fazla 600 civarındaydı.

Arapça’yı oldukça fasih bir lehçeyle konuşan Kurtuba halkı, dillerini Hıristiyanlar’ın da öğrenmesine ön ayak olmuştu. O dönemde Arapça o kadar yaygın ve baskın konumdaydı ki, Avrupa’nın birçok bölgesinden Arapça öğrenmek için Kurtuba’ya gelmek oldukça sıradan bir işti. Hıristiyan din adamları, gençlerinin Arap özentisinden kurtulamadığından, kendi dinî ve kültürel metinleriyle ilgilenmek yerine Arap şiiri ezberlemekle uğraştıklarından şikâyet ediyordu. Avrupalı gençler, Araplar gibi giyinmek, günlük hayatta sarık ve cübbe kullanmak, Arap geleneklerini taklit etmek gibi konularda açık bir özenti saplantısı içindeydi. Avrupalılar’ın Endülüslü âlimlerde görüp benimsediği sarık-cübbe, zamanla Avrupa akademi ve hukuk çevrelerinde de kullanılmaya başlamıştı. Hatta bugün akademisyenlerimizin ve hukukçularımızın giydiği cübbelerin kaynağı da, tam olarak burasıydı.

Vâdî el Kebîr ırmağının sakin sularına yansıyan Ulu Camii manzarası karşısında bütün bunları zihnimden geçirirken, birden bire yıldırım gibi bir soru gelip aklıma çakıldı: Yüzyıllar boyunca İslâm’ın ve Müslümanlar’ın hâkimiyetinde kalan Kurtuba’dan, 711’den 1236’ya kadar herhalde birkaç milyon insan geçmiş olmalıydı; peki, bunların mezarları nerdeydi? Cevap can acıtıcı: Katolik Hıristiyan krallıklar, Kurtuba’nın sakinlerini sürmüşler, eserlerini büyük oranda yok etmişler, ölülerinin izlerini de ortadan kaldırmışlardı. Onca parlak bir medeniyetten geriye, kıyımdan ve yıkımdan kurtulabilmiş birkaç abidenin kalmış olması, akleden insanlar için gerçek bir ibretti.

Geldiğim yolu geri yürürken, adına “tarih” denen terazinin kefelerinin inip kalkışını yeniden düşünmeden edemedim. Müslümanlar’ın Endülüs serüveninden alınacak sayısız başka dersler eşliğinde...

(YENİ ŞAFAK)

Haberin Etiketleri : Taha Kılınç
adv
SON DAKİKA
00:52 - Sudan'da göstericiler geçici sivil yönetim ilan edilecek21:22 - İstanbul'da gözaltına alınan 2 BAE'lı şüpheli casusluktan tutuklandı15:43 - Binali Yıldırım'dan İmamoğlu'nun veri genelgesiyle ilgili açıklama15:33 - BAE casusu Kaşıkçı cinayeti şüphesiyle İstanbul'da tutuklandı15:26 - Libya’daki çatışmalarda 213 kişi hayatını kaybetti!22:47 - Binali Yıldırım'dan Ekrem İmamoğlu açıklaması19:23 - Ekrem İmamoğlu başkanlık görevini Mevlüt Uysal'dan devraldı17:20 - CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Ekrem İmamoğlu mazbatasını aldı17:03 - İstanbul'da 31 Mart yerel seçim sonuçları açıklandı17:01 - AK Parti'nin Maltepe tutanak itirazına YSK'dan ret01:25 - İstanbul Maltepe'deki tüm oyların yeniden sayım işlemi sona erdi19:05 - AK Parti'den İstanbul sonuçları için olağanüstü itiraz18:57 - AK Parti'den İstanbul için mazbata itirazı18:54 - CHP'li Öztrak: Bu suistimale dur diyecek olan YSK'dır11:49 - İstanbul Maltepe'deki oy sayımında son durum18:55 - Binali Yıldırım: Oylarımız sandıkta iç edildi10:10 - 2019 Ocak ayı işsizlik rakamları belli oldu22:49 - AK Parti'den İstanbul için itiraz hazırlığı20:35 - AK Parti Sözcüsü Çelik'ten MKYK sonrası yerel seçim sonuçları ile ilgili açıklama20:32 - YSK, HDP'li Ahmet Türk'e mazbatayı verecek20:28 - CHP'den YSK'ya çağrı: Baskılara boyun eğmeyin21:39 - Wikileaks kurucusu Julian Assange İngiltere'de tutuklandı19:33 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Sudan'daki askeri darbe ile ilgili açıklama19:29 - YSK, Büyükçekmece ile ilgili görüşmeyi erteledi09:40 - Sudan'da askeri darbe: Devlet Başkanı Ömer el Beşir tutuklandı15:38 - Erdoğan: FETÖ ihanet çetesi mensuplarını kurumlarımızdan hala temizleyemedik12:30 - Bakan Albayrak Yeni Ekonomi Programı Yapısal Dönüşüm Adımları'nı açıkladı12:19 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul'daki seçim sonucu açıklaması: İsterse 1 oyla olsun, son kararı YSK verecek15:39 - AK Parti: İstanbul için YSK'ya henüz başvurmadık13:01 - AK Parti'den İstanbul için YSK'nın reddi ile ilgili açıklama19:20 - İran'dan ABD'ye misilleme: CENTCOM'u terör örgütü olarak ilan etti19:16 - ABD İran Devrim Muhafızları'nı terör örgütü listesine aldı!12:36 - Zindaşti davasının firari sanığı İlhan Ünğan Bağdat Caddesi'nde öldürüldü12:30 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu'dan İYİ Parti lideri Akşener'e ziyaret11:22 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul'daki itiraz süreciyle ilgili açıklama23:11 - AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik: İtiraz sürecin patronu YSK'dır22:16 - CHP'den İstanbul'daki oy sayımı ile ilgili açıklama22:09 - Kırklareli'nde yeniden sayım sonuçlandı22:06 - THY İstanbul Havalimanı ile ilgili uyardı: En az 2 saat önceden gelin01:09 - AK Parti'li Yavuz: İstanbul'da oy farkı 18 binin altına indi23:21 - İşgal, darbe ve hırsızlığı seçim sandığıyla birlikte anmak12:10 - YSK Başkanı Sadi Güven'den yerel seçim sonuçları ve itiraz süreci ilgili yeni açıklama22:36 - İstanbul'da 15 ilçede geçersiz oylar yeniden sayılacak22:32 - MHP Lideri Bahçeli'den Ekrem İmamoğlu'na tepki22:22 - AK Parti'den İstanbul'daki oy sayımı ile ilgili yeni açıklama22:13 - Ekrem İmamoğlu'dan İstanbul'daki seçim sonuçlarıyla ilgili yeni açıklama07:27 - ABD'den Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyine yönelik olası operasyon açıklaması21:13 - Siyasi partilerin itirazıyla 21 ilde oyların yeniden sayılmasına karar verildi13:34 - AK Partili Yavuz'dan CHP'li İmamoğlu'na sorular: Hangi hakla şimdiden kendini başkan ilan ediyorsun?12:47 - AK Partili Ünal: İmamoğlu devam eden hukuki süreçten neden rahatsız?12:39 - Ekrem İmamoğlu İstanbul'daki seçim sonuçlarıyla ilgili açıklama yaptı10:11 - Mart ayı enflasyon rakamları belli oldu09:10 - YSK İstanbul'da 7 ilçe için tedbir kararını kaldırdı21:14 - AK Partili Yavuz: İstanbul'da büyük usulsüzlükler var, oy farkı düşmeye devam ediyor15:51 - İYİ Parti'de Koray Aydın ve Ümit Özdağ görevlerinden istifa etti15:15 - Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan elektriğe zam açıklaması21:11 - İstanbul'da seçim sonuçlarıyla şaşırtan ilçeler15:50 - AK Parti İstanbul İl Başkanı Şenocak: İstanbul'da sonucu etkileyecek usulsüzlükler mevcut14:02 - Resmi olmayan sonuçlara göre İstanbul'da Ekrem İmamoğlu önde10:53 - İstanbul'un ilk başörtülü belediye başkanı! (Şeyma Döğücü kimdir?)10:46 - YSK Başkanı Güven açıkladı: İstanbul'da İmamoğlu önde!01:16 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan balkon konuşması01:09 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu ve Ankara adayı Yavaş'tan açıklama00:56 - CHP İstanbul adayı İmamoğlu: İstanbul'u kazandığımızı biliyorum00:51 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu: İstanbul'da Ekrem İmamoğlu kazanmış durumda00:48 - AK parti adayı Binali Yıldırım: İstanbul'da seçimi kazandık00:03 - Gazze sınırında tansiyon yükseldi: 4 ölü, 316 yaralı!07:32 - Genel Sağlık Sigortası borcu olan vatandaşlara yıl sonuna kadar ücretsiz sağlık hizmeti08:52 - 40 dakika ders, 40 dakika teneffüs uygulaması başladı19:41 - Trump, işgal altındaki Golan Tepeleri kararnamesini imzaladı19:32 - İsrail, abluka altında bulunan Gazze'deki Hamas hedeflerini vuruyor19:27 - Ankara'dan Çipras'ın iddialarına yalanlama21:41 - BM İsrail'i işgalden dolayı kınayan karar tasarısını kabul etti21:33 - Rekabet Kurumu'ndan 24 meyve ve sebze toptancısına soruşturma01:19 - Trump'tan İsrail'in işgal altındaki Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıma skandalı!01:13 - Irak'ın Musul kentinde feribot battı: 100 ölü08:55 - Yeni Zelanda'da silah yasası değişti08:48 - ÖTV ve KDV indirim süreleri uzatıldı12:27 - 31 Mart yerel seçimlerinden sonra dolar kaç olur?09:11 - Gayrimenkullere e-haciz geliyor09:06 - Süresiz nafakaya 5 sınırı geliyor19:02 - Hollanda'da Tramvayda silahlı saldırı: Ölü sayısı 3'e yükseldi (Şüpheli Türk kökenli)13:14 - Aralık 2018 işsizlik rakamları açıklandı12:19 - Yeni Zelanda'da iki camide cuma namazında silahlı saldırı: 49 ölü, 48 yaralı!00:08 - AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik'ten Avrupa Parlamentosu'nda kabul edilen Türkiye raporuna sert tepki23:58 - Avrupa Parlamentosu Türkiye raporunu kabul etti!23:48 - Prof. Dr. Beril Dedeoğlu hayatını kaybetti!12:19 - CHP Bartın Milletvekili Aysu Bankoğlu hakkında soruşturma12:15 - CHP'nin Ankara adayı Mansur Yavaş'tan ''sahte senet'' iddialarına yanıt08:34 - İstanbul'da hava 10 derece soğuyor, yağış geliyor!08:30 - 8 ilde FETÖ operasyonu: 58 polis hakkında gözaltı kararı08:15 - Gebze-Halkalı Banliyö Tren Hattı açıldı13:01 - 2018 büyüme rakamları belli oldu09:02 - ABD'den DEAŞ'lı militanlarına sahte pasaport21:32 - Erdoğan: S-400 sisteminin NATO ve ABD'nin güvenliğiyle ilgisi yok14:58 - Milli Savunma Bakanı Akar yeni askerlik sistemini açıkladı08:49 - Çocuk koruma derneğinin başkanı 8 yaşındaki oğlunu istismardan tutuklandı!08:23 - TOKİ'nin 50 bin sosyal konutuyla ilgili başvuru çarşamba günü başlıyor08:20 - Ankara'da 145 adrese uyuşturucu baskını10:11 - Şubat ayı enflasyon rakamları belli oldu
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler