Güncelleme: 00:20 TSİ 24 Mayıs 2019 Cuma
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

''Merhaba George, nasılsın?''

Yıldıray Oğur
Güncelleme: 18:48 TSİ 05 Aralık 2018 Çarşamba

ABD, 41’inci Başkan George Bush’u ya da başkanlar karışmasın diye icat edilen adıyla “Baba Bush”u uğurluyor.

94 yaşında ölen Bush’un oğlu da 43. başkan George W. Bush’tu. Bu ABD tarihinde bir kez de 200 yıl önce yaşanmış, ikinci başkan John Adams’ın oğlu John Quincy Adams da altıncı başkan seçilmişti.

Her ne kadar Baba Bush, 1992’de Ross Perot adlı işadamının üçüncü aday olarak çıkıp Cumhuriyetçi oyları bölmesiyle yarışı Clinton’a karşı kaybetse ve ikinci döneminde seçilemese de, bir dönem sonra çok da parlak bir isim olmayan oğlunu başkan seçtiren de onun itibarlı soyadı olmuştu.

Çünkü, renkli çorapları ve eşi Barbara dışında pek sempatik tarafı olmayan, dünyada da pek iyi hatırlanmayan Baba Bush, Amerikalılar için ABD’nin dünyadaki kararlılığını ve gücünü ortaya koyan bir devlet adamıydı.

İkinci Dünya Savaşı’nda savaş pilotu olarak görev yapmış Bush, arşivlerden çıkan vurulan savaş uçağından atladığı denizden çıkış görüntüleriyle rakibi Yunan asıllı Demokrat Dukakis’i seçimlerde ezip geçmişti.

Bush’un Texaslı bir petrol milyoneri olarak devam eden kariyeri, 1966’da senatoya girmesinden sonra ABD devletinin en tepelerinde geçti. ABD’nin Tayvan krizi yıllarında BM Daimi temsilcisiydi. Ardından Çin Büyükelçisi oldu. 1976-80 arası Türkiye’nin 12 Eylül darbesine gittiği yıllarda CIA başkanlığı yaptı ve ardından 1980’den sonra Reagan’in Başkan Yardımcısı olarak iki numaralı koltuğa oturdu.

1988-1992 yılları arasında başkanlık yıllarından kariyerine yazılanlar da çok kritik; Sovyetler’in ve Doğu Bloku‘nun çökmesi, Gorbaçov’la nükleer anlaşmalar, uyuşturucu kartellerini koruyan General Noriega’yı devirdiği Panama İşgali ve tabii Birinci Körfez Krizi.

Özellikle Türkiye Baba Bush’u Körfez Krizi ile tanıyor. Baba Bush ile Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın yakın dostluğu, sık sık yaptıkları telefon görüşmeleri herkesin malumu.

Peki o kritik günlerdeki görüşmelerde neler konuşmuşlardı?

Bu konuşmaların gerçekleştiği günlerde bu görüşmelerin içerikleriyle ilgili bazı haberler yapılmıştı.

Ama ABD’lilerin arşivcilik ve şeffaflık açısından örnek bir geleneği sayesinde aslında daha fazlasını da biliyoruz.

Çünkü ABD’de sadece başkanların değil, bakanlar, büyükelçiler, kongre üyeleri gibi üst düzey devlet görevi yapmış kişilerin tüm arşivleri kütüphanelere bağışlanıyor ve bir süre sonra bu arşivler halka ve araştırmacılara açılıyor.

Tarih yazımında bu arşivlerin büyük katkıları oluyor. Bir devlet hafızası da çöpe gitmiyor, hurdacılarda, sahaflarda çürümüyor, kapalı sandıklarda kalmıyor, nesilden nesile aktarılıyor.

Başkan Bush’un da arşivi de kendi adını taşıyan kütüphanenin arşivinde bulunuyor. Arşivde giydiği renkli meşhur çorapları dahi var.

Bizi ilgilendiren kısmı ise arşivde yer alan Baba Bush’un yabancı devlet başkanlarıyla Beyaz Saray’da, Camp David’de veya ziyaretleri sırasında yaptığı birebir görüşmelerin ve telefon ve telekonferans görüşmelerinin tam dökümleri.

Burada Başkan Bush ile Özal arasındaki 57 görüşmenin kayıtları da mevcut.

Özal ile Bush, Bush Reagan’ın Başkan Yardımcısı olarak görev yaparken tanışmışlar. Özal’ın hatıralarına göre Özal, Bush’a seçim kampanyası sırasında da dış politikaya yüklen, Dukakis’in zayıf karnı orası diye akıl vermiş. Bush da öyle yapmıştı zaten.

ABD Başkanı seçildikten sonraki ilk görüşmeleri ise Japonya’daki bir uluslararası toplantı sırasında olmuş.

O toplantı ve sonraki toplantı ve telefon görüşmelerinin kayıtlarından Bush’un Özal’la sadece Türkiye ile ilgili konuları konuşmadığı anlaşılıyor. İki lider Ortadoğu ve Sovyetlerin durumu üzerine de sık sık sohbet etmişler. Özal’ın sahaya hakimiyeti ve projeksiyonları Bush’un da dikkatini çekmiş gibi görünüyor.

Ama bunlardan en ilginci Özal’ın Körfez Savaşı’nın çok öncesinde Irak ve Saddam Hüseyin’le ilgili Başkan Bush’a yaptığı uyarılar.

İlk uyarıyı yaptığı tarih 18 Ocak 1990. İran-Irak savaşı bitmiş. Saddam Halepçe’de katliam yapmış. Ama Ortadoğu’da dengeler yerine oturmaya başlamakta. Ortada Körfez Krizi’nden bir iz yok.

Özal, Washington’u ziyaret ediyor. Türkiye’nin gündemi Ermenilerin Nahçıvan’a saldırıları. Oval Ofis’teki görüşmelerinden sonra Beyaz Saray’ın Old Family Dining Room’unda yemeğe geçiliyor. Yemeğin gündemi Türkiye’nin sorunları ve talepleri değil artık, Ortadoğu.

Filistin-İsrail meselesinden sonra Başkan Bush konuyu, ABD’nin Ortadoğu’da en büyük düşman olarak gördüğü Kaddafi’ye getiriyor. Ve Özal ilk uyarıyı yapıyor:

“Özal: En tehlikeli adam Saddam’dır. Kaddafi’yle uğraşıp yanlış yapıyorsunuz.

Bush: Katılıyorum. Deniyoruz. Kimyasal tesislerini hatırlarsın

Özal: Irak hakkında daha fazla endişelenmelisiniz. Sadece kimyasalları için değil, nükleer silahları için de.

Bush: Sizin Irak’la ilişkileriniz nasıl? Saddam Hüseyin kibirli bir adam Körfez ülkelerinin yardımına ihtiyaç duyduğunda epey alçakgönüllü oluyor.

Büyükelçi Nüzhet Kandemir: Ben dört yıl yaşadım onunla. Zora düşünce işbirliği yağar ama bir kere güçlü olunca eski yöntemlerine geri döner.”

Arşivdeki bu görüşmenin en ilginç noktası, Özal’ın “En tehlikeli adam Saddam’dır” diye başlayan ilk cümlesinin görüşmenin gizli ibareli deşifresinde üzerinin kapanmış olması. Cümleyi Özal’ın hatıralarından aktardık. Muhtemelen bu sansürün sebebi, bu erken uyarının çok şık görünmeyeceğini düşünmeleri olabilir.

Arşivlere göre Bush ile Özal bundan sonra ilk kez 26 temmuz 1990 günü bir telefon görüşmesi yapmışlar. Yani Saddam’ın Kuveyt’i işgalinin altı gün öncesi.

Kuveyt’in petrol üretimini artırarak petrol fiyatını düşürmesine kızan Saddam’la Körfez ülkeleri arasında görüşmeler sürmektedir. Irak’ın körfeze doğru askeri yığınak yaptığı konuşulmaktadır.

Telefon görüşmesi samimi bir havada başlıyor:

Bush: Sayın Başkan, nasılsınız?

Özal: İyiyim, teşekkür ederim Sayın Başkan.

Bush: Sesinizi duymak ne güzel. Sağlığınız nasıl?

Özal: İyi. Gayet iyiyim. Bir kaç gün önce televizyonda sizi koşarken gördüm.

Türk-Yunan ilişkilerinde yaşanan sorunlarla ilgili bir konuşmadan sonra yine sözü Özal almış:

Özal: Basra Körfezi’nden hiç haberiniz var mı?

Bush: Anladığım OPEC bir anlaşmaya vardı ama Irak’ta biraz geri çekildi. Sizin değerlendirmeniz ne?

Özal: Washington’da buluştuğumuzda, Saddam Hüseyin hakkında size anlatmıştım. Hatırlıyor musunuz onları?

Bush: Çok iyi hatırlıyorum.

Özal: Ona karşı sıkı durmak gerek.

Bush: Sizin başka düşünceleriniz varsa, lütfen bana da bildir. Durum hakkında endişeliyiz genel olarak. Fakat sizin söylediğiniz nokta tabii önemliydi. Sizinle konuşmak çok hoştu...

(Özal endişeliyken Bush’un rahatlığının sebebi, daha sonra Wikileaks’teki ABD telgraflarıyla ortaya çıktı. Bu telefondan bir gün önce Bağdat’taki ABD elçisi Irak’la Kuvveyt arasındaki meselelerinin müzakereyle çözülmekte olduğu bildirmiş ve Saddam’ın selamlarını Bush’a iletmişti.)

Bir sonraki telefon konuşması da altı gün sonra.

Saddam’ın Kuveyt’i işgal etmesinden saaatler sonra.

Görüşmede Bush’a daha önce kendisini uyardığını hatırlatma fırsatını kaçırmayan Özal, Saddam’a bir ders verilmesini savunuyor. “Ambargo yetmez, NATO ülkelerini toplayın” diyor ve bir tavsiyede bulunuyor:

“İkinci Dünya Savaşı’ndan önce yapılan hata yapılmamalı.”

Sadece ağustos ayı içerisinde sekiz kez görüşmüşler. Bütün kriz boyunca sürekli telefonlaşmışlar.

Artık birbirilerine “Merhaba Turgut”, “Merhaba George” diye hitap etmeye başlamışlar. Televizyon konuşmalarından sonra arayıp birbirlerini tebrik etmişler. Ailece Camp David’de buluşup görüşme planları yapmışlar.

Bu telefon görüşmelerini ABD tarafında not alan genç diplomatlar da tanıdık isimler; Condolezza Rice, Nicholas Burns.

Bu görüşmelerde Özal, sadece Kuveyt’in kurtarılmasının yetmeyeceği, Saddam devrilmezse, ileride büyük tehlikelere sebep olabileceği konusunda Bush’u uyarmış.

Yıllar sonra bu arşivleri okurken bir çok şey akla geliyor.

ABD tarihinin en tecrübeli, CIA başkanlığı yapmış Başkan’ı bile olsanız, elinizin altında her türlü imkan olsa da bazen olan bitenin farkına varamıyorsunuz.

Özal gibi bir zeka da her zaman her millete nasip olmuyor.

Doğru ya da yanlış kendi fikirleri ve bir dünya görüşü olan ve bunu da ABD ve diğer muhataplarıyla eşit ilişkiler kurarak paylaşan, onların gözünde de analizleri ve tahminleriyle itibarlı ve sözü dinlenen bir liderdi Özal.

Eh Türkiye de zamanında onun kıymetini bilememişti...

(KARAR)  

adv
SON DAKİKA
21:18 - YSK'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminin iptali ile ilgili gerekçeli kararı açıklandı23:55 - Süper Lig'in 33. haftasında şampiyon Galatasaray10:41 - Şubat 2019 işsizlik rakamları belli oldu00:12 - Okulların tatil takvimi değişti22:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye hiç kimsenin müstemlekesi değildir00:21 - Ahmet Davutoğlu: YSK’nın kararına tepki: YSK'nın İstanbul kararı değerlerimizi zedeledi00:15 - Abdullah Gül'den YSK'nın İstanbul kararına tepki: 367 neyse YSK'nın İstanbul kararı aynı20:04 - YSK, İstanbul seçminin iptaline ve yenilenmesine karar verdi18:34 - İşte kalp krizinin 7 belirtisi12:32 - YSK, AK Parti ve MHP'nin İstanbul seçimine itirazı bugün görüşecek10:44 - Kimlik, ehliyet ve pasaport randevu süreleri bir güne düşürüldü02:00 - RAMAZAN VE ORUÇ İLE İLGİLİ SORU VE CEVAPLAR14:37 - Nisan ayı enflasyon rakamları belli oldu14:03 - Venezuela'da darbe girişimi ile ilgili son durum!22:23 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Venezuela'daki darbe girişimi ile ilgili açıklama22:04 - Venezuela'da askeri darbe girişimi! Maduro'dan ilk açıklama00:56 - Sanatçı Dilber Ay kalp krizinden hayatını kaybetti12:06 - Ankara'da ekmek fiyatına zam09:16 - Çiftçi Patates ve soğan ekmiyor, fiyat 5 liranın altına düşmez!20:14 - YSK'dan AK Parti'nin İstanbul için itirazı ile ilgili 3 ara karar16:55 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na saldırı ile ilgili açıklama16:51 - ABD'den İran'a yönelik yaptırım muafiyetlerine son verme kararı16:47 - YSK, AK Parti'nin İstanbul ile ilgili itirazını gündemine aldı12:52 - Yumruklu saldırıya uğrayan Kılıçdaroğlu: Planlanan bir saldırıydı10:13 - Kemal Kılıçdaroğlu'na yumruk atan Osman Sarıgün gözaltına alındı23:22 - MSB'den Kılıçdaroğlu'na yönelik saldırı ile ilgili açıklama19:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan AK Parti İstanbul İl Başkanlığı'nda seçim değerlendirmesi toplantısı00:52 - Sudan'da göstericiler geçici sivil yönetim ilan edilecek21:22 - İstanbul'da gözaltına alınan 2 BAE'lı şüpheli casusluktan tutuklandı15:43 - Binali Yıldırım'dan İmamoğlu'nun veri genelgesiyle ilgili açıklama15:33 - BAE casusu Kaşıkçı cinayeti şüphesiyle İstanbul'da tutuklandı15:26 - Libya’daki çatışmalarda 213 kişi hayatını kaybetti!22:47 - Binali Yıldırım'dan Ekrem İmamoğlu açıklaması19:23 - Ekrem İmamoğlu başkanlık görevini Mevlüt Uysal'dan devraldı17:20 - CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Ekrem İmamoğlu mazbatasını aldı17:03 - İstanbul'da 31 Mart yerel seçim sonuçları açıklandı17:01 - AK Parti'nin Maltepe tutanak itirazına YSK'dan ret01:25 - İstanbul Maltepe'deki tüm oyların yeniden sayım işlemi sona erdi19:05 - AK Parti'den İstanbul sonuçları için olağanüstü itiraz18:57 - AK Parti'den İstanbul için mazbata itirazı18:54 - CHP'li Öztrak: Bu suistimale dur diyecek olan YSK'dır11:49 - İstanbul Maltepe'deki oy sayımında son durum18:55 - Binali Yıldırım: Oylarımız sandıkta iç edildi10:10 - 2019 Ocak ayı işsizlik rakamları belli oldu22:49 - AK Parti'den İstanbul için itiraz hazırlığı20:35 - AK Parti Sözcüsü Çelik'ten MKYK sonrası yerel seçim sonuçları ile ilgili açıklama20:32 - YSK, HDP'li Ahmet Türk'e mazbatayı verecek20:28 - CHP'den YSK'ya çağrı: Baskılara boyun eğmeyin21:39 - Wikileaks kurucusu Julian Assange İngiltere'de tutuklandı19:33 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Sudan'daki askeri darbe ile ilgili açıklama19:29 - YSK, Büyükçekmece ile ilgili görüşmeyi erteledi09:40 - Sudan'da askeri darbe: Devlet Başkanı Ömer el Beşir tutuklandı15:38 - Erdoğan: FETÖ ihanet çetesi mensuplarını kurumlarımızdan hala temizleyemedik12:30 - Bakan Albayrak Yeni Ekonomi Programı Yapısal Dönüşüm Adımları'nı açıkladı12:19 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul'daki seçim sonucu açıklaması: İsterse 1 oyla olsun, son kararı YSK verecek15:39 - AK Parti: İstanbul için YSK'ya henüz başvurmadık13:01 - AK Parti'den İstanbul için YSK'nın reddi ile ilgili açıklama19:20 - İran'dan ABD'ye misilleme: CENTCOM'u terör örgütü olarak ilan etti19:16 - ABD İran Devrim Muhafızları'nı terör örgütü listesine aldı!12:36 - Zindaşti davasının firari sanığı İlhan Ünğan Bağdat Caddesi'nde öldürüldü12:30 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu'dan İYİ Parti lideri Akşener'e ziyaret11:22 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan İstanbul'daki itiraz süreciyle ilgili açıklama23:11 - AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik: İtiraz sürecin patronu YSK'dır22:16 - CHP'den İstanbul'daki oy sayımı ile ilgili açıklama22:09 - Kırklareli'nde yeniden sayım sonuçlandı22:06 - THY İstanbul Havalimanı ile ilgili uyardı: En az 2 saat önceden gelin01:09 - AK Parti'li Yavuz: İstanbul'da oy farkı 18 binin altına indi23:21 - İşgal, darbe ve hırsızlığı seçim sandığıyla birlikte anmak12:10 - YSK Başkanı Sadi Güven'den yerel seçim sonuçları ve itiraz süreci ilgili yeni açıklama22:36 - İstanbul'da 15 ilçede geçersiz oylar yeniden sayılacak22:32 - MHP Lideri Bahçeli'den Ekrem İmamoğlu'na tepki22:22 - AK Parti'den İstanbul'daki oy sayımı ile ilgili yeni açıklama22:13 - Ekrem İmamoğlu'dan İstanbul'daki seçim sonuçlarıyla ilgili yeni açıklama07:27 - ABD'den Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyine yönelik olası operasyon açıklaması21:13 - Siyasi partilerin itirazıyla 21 ilde oyların yeniden sayılmasına karar verildi13:34 - AK Partili Yavuz'dan CHP'li İmamoğlu'na sorular: Hangi hakla şimdiden kendini başkan ilan ediyorsun?12:47 - AK Partili Ünal: İmamoğlu devam eden hukuki süreçten neden rahatsız?12:39 - Ekrem İmamoğlu İstanbul'daki seçim sonuçlarıyla ilgili açıklama yaptı10:11 - Mart ayı enflasyon rakamları belli oldu09:10 - YSK İstanbul'da 7 ilçe için tedbir kararını kaldırdı21:14 - AK Partili Yavuz: İstanbul'da büyük usulsüzlükler var, oy farkı düşmeye devam ediyor15:51 - İYİ Parti'de Koray Aydın ve Ümit Özdağ görevlerinden istifa etti15:15 - Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'ndan elektriğe zam açıklaması21:11 - İstanbul'da seçim sonuçlarıyla şaşırtan ilçeler15:50 - AK Parti İstanbul İl Başkanı Şenocak: İstanbul'da sonucu etkileyecek usulsüzlükler mevcut14:02 - Resmi olmayan sonuçlara göre İstanbul'da Ekrem İmamoğlu önde10:53 - İstanbul'un ilk başörtülü belediye başkanı! (Şeyma Döğücü kimdir?)10:46 - YSK Başkanı Güven açıkladı: İstanbul'da İmamoğlu önde!01:16 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan balkon konuşması01:09 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu ve Ankara adayı Yavaş'tan açıklama00:56 - CHP İstanbul adayı İmamoğlu: İstanbul'u kazandığımızı biliyorum00:51 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu: İstanbul'da Ekrem İmamoğlu kazanmış durumda00:48 - AK parti adayı Binali Yıldırım: İstanbul'da seçimi kazandık00:03 - Gazze sınırında tansiyon yükseldi: 4 ölü, 316 yaralı!07:32 - Genel Sağlık Sigortası borcu olan vatandaşlara yıl sonuna kadar ücretsiz sağlık hizmeti08:52 - 40 dakika ders, 40 dakika teneffüs uygulaması başladı19:41 - Trump, işgal altındaki Golan Tepeleri kararnamesini imzaladı19:32 - İsrail, abluka altında bulunan Gazze'deki Hamas hedeflerini vuruyor19:27 - Ankara'dan Çipras'ın iddialarına yalanlama21:41 - BM İsrail'i işgalden dolayı kınayan karar tasarısını kabul etti
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler