Güncelleme: 15:48 TSİ 14 Aralık 2018 Cuma
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

''Merhaba George, nasılsın?''

Yıldıray Oğur
Güncelleme: 18:48 TSİ 05 Aralık 2018 Çarşamba

ABD, 41’inci Başkan George Bush’u ya da başkanlar karışmasın diye icat edilen adıyla “Baba Bush”u uğurluyor.

94 yaşında ölen Bush’un oğlu da 43. başkan George W. Bush’tu. Bu ABD tarihinde bir kez de 200 yıl önce yaşanmış, ikinci başkan John Adams’ın oğlu John Quincy Adams da altıncı başkan seçilmişti.

Her ne kadar Baba Bush, 1992’de Ross Perot adlı işadamının üçüncü aday olarak çıkıp Cumhuriyetçi oyları bölmesiyle yarışı Clinton’a karşı kaybetse ve ikinci döneminde seçilemese de, bir dönem sonra çok da parlak bir isim olmayan oğlunu başkan seçtiren de onun itibarlı soyadı olmuştu.

Çünkü, renkli çorapları ve eşi Barbara dışında pek sempatik tarafı olmayan, dünyada da pek iyi hatırlanmayan Baba Bush, Amerikalılar için ABD’nin dünyadaki kararlılığını ve gücünü ortaya koyan bir devlet adamıydı.

İkinci Dünya Savaşı’nda savaş pilotu olarak görev yapmış Bush, arşivlerden çıkan vurulan savaş uçağından atladığı denizden çıkış görüntüleriyle rakibi Yunan asıllı Demokrat Dukakis’i seçimlerde ezip geçmişti.

Bush’un Texaslı bir petrol milyoneri olarak devam eden kariyeri, 1966’da senatoya girmesinden sonra ABD devletinin en tepelerinde geçti. ABD’nin Tayvan krizi yıllarında BM Daimi temsilcisiydi. Ardından Çin Büyükelçisi oldu. 1976-80 arası Türkiye’nin 12 Eylül darbesine gittiği yıllarda CIA başkanlığı yaptı ve ardından 1980’den sonra Reagan’in Başkan Yardımcısı olarak iki numaralı koltuğa oturdu.

1988-1992 yılları arasında başkanlık yıllarından kariyerine yazılanlar da çok kritik; Sovyetler’in ve Doğu Bloku‘nun çökmesi, Gorbaçov’la nükleer anlaşmalar, uyuşturucu kartellerini koruyan General Noriega’yı devirdiği Panama İşgali ve tabii Birinci Körfez Krizi.

Özellikle Türkiye Baba Bush’u Körfez Krizi ile tanıyor. Baba Bush ile Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın yakın dostluğu, sık sık yaptıkları telefon görüşmeleri herkesin malumu.

Peki o kritik günlerdeki görüşmelerde neler konuşmuşlardı?

Bu konuşmaların gerçekleştiği günlerde bu görüşmelerin içerikleriyle ilgili bazı haberler yapılmıştı.

Ama ABD’lilerin arşivcilik ve şeffaflık açısından örnek bir geleneği sayesinde aslında daha fazlasını da biliyoruz.

Çünkü ABD’de sadece başkanların değil, bakanlar, büyükelçiler, kongre üyeleri gibi üst düzey devlet görevi yapmış kişilerin tüm arşivleri kütüphanelere bağışlanıyor ve bir süre sonra bu arşivler halka ve araştırmacılara açılıyor.

Tarih yazımında bu arşivlerin büyük katkıları oluyor. Bir devlet hafızası da çöpe gitmiyor, hurdacılarda, sahaflarda çürümüyor, kapalı sandıklarda kalmıyor, nesilden nesile aktarılıyor.

Başkan Bush’un da arşivi de kendi adını taşıyan kütüphanenin arşivinde bulunuyor. Arşivde giydiği renkli meşhur çorapları dahi var.

Bizi ilgilendiren kısmı ise arşivde yer alan Baba Bush’un yabancı devlet başkanlarıyla Beyaz Saray’da, Camp David’de veya ziyaretleri sırasında yaptığı birebir görüşmelerin ve telefon ve telekonferans görüşmelerinin tam dökümleri.

Burada Başkan Bush ile Özal arasındaki 57 görüşmenin kayıtları da mevcut.

Özal ile Bush, Bush Reagan’ın Başkan Yardımcısı olarak görev yaparken tanışmışlar. Özal’ın hatıralarına göre Özal, Bush’a seçim kampanyası sırasında da dış politikaya yüklen, Dukakis’in zayıf karnı orası diye akıl vermiş. Bush da öyle yapmıştı zaten.

ABD Başkanı seçildikten sonraki ilk görüşmeleri ise Japonya’daki bir uluslararası toplantı sırasında olmuş.

O toplantı ve sonraki toplantı ve telefon görüşmelerinin kayıtlarından Bush’un Özal’la sadece Türkiye ile ilgili konuları konuşmadığı anlaşılıyor. İki lider Ortadoğu ve Sovyetlerin durumu üzerine de sık sık sohbet etmişler. Özal’ın sahaya hakimiyeti ve projeksiyonları Bush’un da dikkatini çekmiş gibi görünüyor.

Ama bunlardan en ilginci Özal’ın Körfez Savaşı’nın çok öncesinde Irak ve Saddam Hüseyin’le ilgili Başkan Bush’a yaptığı uyarılar.

İlk uyarıyı yaptığı tarih 18 Ocak 1990. İran-Irak savaşı bitmiş. Saddam Halepçe’de katliam yapmış. Ama Ortadoğu’da dengeler yerine oturmaya başlamakta. Ortada Körfez Krizi’nden bir iz yok.

Özal, Washington’u ziyaret ediyor. Türkiye’nin gündemi Ermenilerin Nahçıvan’a saldırıları. Oval Ofis’teki görüşmelerinden sonra Beyaz Saray’ın Old Family Dining Room’unda yemeğe geçiliyor. Yemeğin gündemi Türkiye’nin sorunları ve talepleri değil artık, Ortadoğu.

Filistin-İsrail meselesinden sonra Başkan Bush konuyu, ABD’nin Ortadoğu’da en büyük düşman olarak gördüğü Kaddafi’ye getiriyor. Ve Özal ilk uyarıyı yapıyor:

“Özal: En tehlikeli adam Saddam’dır. Kaddafi’yle uğraşıp yanlış yapıyorsunuz.

Bush: Katılıyorum. Deniyoruz. Kimyasal tesislerini hatırlarsın

Özal: Irak hakkında daha fazla endişelenmelisiniz. Sadece kimyasalları için değil, nükleer silahları için de.

Bush: Sizin Irak’la ilişkileriniz nasıl? Saddam Hüseyin kibirli bir adam Körfez ülkelerinin yardımına ihtiyaç duyduğunda epey alçakgönüllü oluyor.

Büyükelçi Nüzhet Kandemir: Ben dört yıl yaşadım onunla. Zora düşünce işbirliği yağar ama bir kere güçlü olunca eski yöntemlerine geri döner.”

Arşivdeki bu görüşmenin en ilginç noktası, Özal’ın “En tehlikeli adam Saddam’dır” diye başlayan ilk cümlesinin görüşmenin gizli ibareli deşifresinde üzerinin kapanmış olması. Cümleyi Özal’ın hatıralarından aktardık. Muhtemelen bu sansürün sebebi, bu erken uyarının çok şık görünmeyeceğini düşünmeleri olabilir.

Arşivlere göre Bush ile Özal bundan sonra ilk kez 26 temmuz 1990 günü bir telefon görüşmesi yapmışlar. Yani Saddam’ın Kuveyt’i işgalinin altı gün öncesi.

Kuveyt’in petrol üretimini artırarak petrol fiyatını düşürmesine kızan Saddam’la Körfez ülkeleri arasında görüşmeler sürmektedir. Irak’ın körfeze doğru askeri yığınak yaptığı konuşulmaktadır.

Telefon görüşmesi samimi bir havada başlıyor:

Bush: Sayın Başkan, nasılsınız?

Özal: İyiyim, teşekkür ederim Sayın Başkan.

Bush: Sesinizi duymak ne güzel. Sağlığınız nasıl?

Özal: İyi. Gayet iyiyim. Bir kaç gün önce televizyonda sizi koşarken gördüm.

Türk-Yunan ilişkilerinde yaşanan sorunlarla ilgili bir konuşmadan sonra yine sözü Özal almış:

Özal: Basra Körfezi’nden hiç haberiniz var mı?

Bush: Anladığım OPEC bir anlaşmaya vardı ama Irak’ta biraz geri çekildi. Sizin değerlendirmeniz ne?

Özal: Washington’da buluştuğumuzda, Saddam Hüseyin hakkında size anlatmıştım. Hatırlıyor musunuz onları?

Bush: Çok iyi hatırlıyorum.

Özal: Ona karşı sıkı durmak gerek.

Bush: Sizin başka düşünceleriniz varsa, lütfen bana da bildir. Durum hakkında endişeliyiz genel olarak. Fakat sizin söylediğiniz nokta tabii önemliydi. Sizinle konuşmak çok hoştu...

(Özal endişeliyken Bush’un rahatlığının sebebi, daha sonra Wikileaks’teki ABD telgraflarıyla ortaya çıktı. Bu telefondan bir gün önce Bağdat’taki ABD elçisi Irak’la Kuvveyt arasındaki meselelerinin müzakereyle çözülmekte olduğu bildirmiş ve Saddam’ın selamlarını Bush’a iletmişti.)

Bir sonraki telefon konuşması da altı gün sonra.

Saddam’ın Kuveyt’i işgal etmesinden saaatler sonra.

Görüşmede Bush’a daha önce kendisini uyardığını hatırlatma fırsatını kaçırmayan Özal, Saddam’a bir ders verilmesini savunuyor. “Ambargo yetmez, NATO ülkelerini toplayın” diyor ve bir tavsiyede bulunuyor:

“İkinci Dünya Savaşı’ndan önce yapılan hata yapılmamalı.”

Sadece ağustos ayı içerisinde sekiz kez görüşmüşler. Bütün kriz boyunca sürekli telefonlaşmışlar.

Artık birbirilerine “Merhaba Turgut”, “Merhaba George” diye hitap etmeye başlamışlar. Televizyon konuşmalarından sonra arayıp birbirlerini tebrik etmişler. Ailece Camp David’de buluşup görüşme planları yapmışlar.

Bu telefon görüşmelerini ABD tarafında not alan genç diplomatlar da tanıdık isimler; Condolezza Rice, Nicholas Burns.

Bu görüşmelerde Özal, sadece Kuveyt’in kurtarılmasının yetmeyeceği, Saddam devrilmezse, ileride büyük tehlikelere sebep olabileceği konusunda Bush’u uyarmış.

Yıllar sonra bu arşivleri okurken bir çok şey akla geliyor.

ABD tarihinin en tecrübeli, CIA başkanlığı yapmış Başkan’ı bile olsanız, elinizin altında her türlü imkan olsa da bazen olan bitenin farkına varamıyorsunuz.

Özal gibi bir zeka da her zaman her millete nasip olmuyor.

Doğru ya da yanlış kendi fikirleri ve bir dünya görüşü olan ve bunu da ABD ve diğer muhataplarıyla eşit ilişkiler kurarak paylaşan, onların gözünde de analizleri ve tahminleriyle itibarlı ve sözü dinlenen bir liderdi Özal.

Eh Türkiye de zamanında onun kıymetini bilememişti...

(KARAR)  

adv
SON DAKİKA
08:46 - Düzce'de iki katli evde feci yangın: 3 çocuk hayatını kaybetti08:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, MHP Lideri Bahçeli'den Adana'yı istedi09:04 - İşte kotasız internet fiyatları (Kotasız internet daha mı pahalı?)08:45 - Ankara'da Yüksek Hızlı Tren kazası: 9 ölü, 84 yaralı!19:52 - CHP ve İYİ Parti ittifak hususunda anlaştı19:38 - Türk Kızılay’a mahkeme kararıyla idari kayyum atandı14:15 - Erdoğan: Fırat'ın doğusuna askeri harekat birkaç güne başlar11:01 - İngiltere Başbakanı May'in parti liderliği için güven oylaması yapılacak10:55 - Fransa 3 kişinin öldüğü Noel pazarına saldırı sonrası alarmda20:54 - Time dergisi ''yılın kişisi''ni seçti (Gazeteci Cemal Kaşıkçı da var)20:45 - Rize Emniyet Müdürü Altuğ Verdi silahlı saldırıda hayatını kaybetti!14:52 - CHP'den İYİ Parti ile ittifak görüşmelerine ilişkin açıklama14:38 - İngiltere Brexit'i 21 Ocak'tan önce oylama için tekrar parlamentoya getirecek14:27 - İşadamı Ali Raif Dinçkök hayatını kaybetti (Ali Raif dinçkök kimdir?)22:17 - Fransa/Macron: Ekonomik ve sosyal bir olağanüstü hal ilan edeceğim22:13 - İngiltere Başbakanı May: Brexit oylaması ertelendi13:30 - ABD Genelkurmay Başkanı Joseph Dunford'tan YPG açıklaması11:38 - Avrupa Adalet Divanı'ndan ''Brexit'' kararı11:30 - Türkiye'nin üçüncü çeyrek büyüme rakamları açıklandı22:34 - Suudi Arabistan Kahtani ve Asiri'ni Türkiye'ye iade etmeyecek22:27 - MHP 12'si il 152 belediye başkan adayını açıkladı17:26 - Çin Dışişleri Bakanlığı'ndan Kanada'ya Huawei ile ilgili nota17:03 - ABD Başkanı Trump'tan "Sarı Yelekliler" açıklaması17:00 - Adalet Bakanı Abdulhamit Gül'den başörtüsü açıklaması15:49 - "Alman istihbaratı Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’ni artık izlemeyecek"15:42 - Mevlana Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. İbrahim Emiroğlu görevden alındı00:03 - MHP/Durmaz: Ankara, İstanbul ve İzmir’de aday göstermeyeceğiz19:30 - Merkel’in yeni halefi Kramp- Karrenbauer oldu19:18 - OPEC, petrol üretim kesintisinde anlaştı17:09 - CHP'de 17 ilin belediye başkan adayı belli oldu12:48 - Irak'ta 250 DAEŞ eşi kadının idam cezası müebbet hapse çevrildi12:39 - Cumhurbaşkanı Erdoğan 14 ilin Belediye Başkan adayını daha açıkladı14:38 - Bakan Albayrak: Para ve maliye politikasında sıkı duruşa devam edilecek14:35 - BM Cemal Kaşıkçı cinayeti için uluslararası soruşturma istedi14:20 - Memet Ali Alabora’ya Gezi Parkı olayları nedeniyle yakalama kararı21:00 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan aday açıklaması: İstanbul için biraz sabırlı olacağız16:47 - Motorinde 22 kuruş indirim beklenirken 8 kuruş indirim yapıldı!15:24 - Amerikalı rahip Chau'nun ilkel kabile tarafından öldürülmesi haklı mıydı?14:06 - İYİ Parti'nin yerel seçimde 5 ilde başkan adayı belli oldu13:25 - Fransa'da "Sarı Yelekliler" Macron'a geri adım attırdı13:15 - Bahçeli'den AK Parti'yle yerel seçim ittifakı açıklaması00:08 - Kremlin'den Putin ile Prens Selman'ın ''çak'' selamlaşmasına açıklama23:59 - Nijerya Devlet Başkanı Buhari: Gerçek benim, ölmedim, klonlanmadım20:45 - MHP'den istifa eden Mersin Büyükşehir Belediyesi Başkanı Kocamaz İYİ Parti'ye geçiyor15:22 - Enflasyon kasım ayında gerçekten düştü mü?10:21 - Kasım ayı enflasyon rakamları belli oldu22:21 - İşgalci Siyonist Netanyahu'ya rüşvet suçlaması22:15 - TBMM Başkanı Yıldırım ile CHP Lideri Kılıçdaroğlu ile bir araya geldi13:32 - Alman İslam Konferansı'nda domuz eti ikramı tartışmaya neden oldu!13:27 - Hapisteki Katalan liderler Sanchez ve Turull açlık grevine başladı00:20 - MHP yerel seçim için 50 adayını daha açıkladı00:08 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Kaşıkçı cinayetindeki yerel işbirlikçileri kim?22:52 - Rekabet Kurumu'ndan 12 MDF üreticisi firmaya yüksek zam soruşturması22:09 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Putin görüştü21:59 - MHP Lideri Bahçeli'den ittifak açıklaması: Uzlaşılan alanlar var21:53 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Trump G20 Liderler Zirvesi'nde görüştü20:35 - Arjantin'de düzenlenen G-20 Liderler Zirvesi başladı16:28 - ABD'li Rahip Brunson davasının savcısından itiraz12:46 - 2019 yılında vergi, harç ve cezalardaki artış oranı belli oldu19:52 - ABD Başkanı Trump, Rusya Devlet başkanı Putin ile görüşmesini iptal etti17:45 - 3 kadını öldürmekle yargılanan ABD'li şüpheli: 90 kişiyi öldürdüm!23:58 - ABD Dışişleri Bakanı Pompeo'dan Suudi Prens Selman'a destek!14:19 - Kuzey Marmara Otoyolu viyadük inşaatında beton blok işçilerin üzerine düştü: 3 ölü!13:43 - İngiltere, Türkiye'nin Akın İpek'in iade talebini reddetti21:30 - Çin Büyükelçisi'nin yüz ifadesini değiştiren Doğu Türkistan sorusu13:08 - Çin'de genetiği değiştirilmiş iki bebek iddiasına soruşturma12:51 - Erdoğan Ankara ve İzmir dahil 20 ilin belediye başkan adayını açıkladı19:17 - CHP Lideri Kılıçdaroğlu'dan Saadet Partisi'ne ziyaret19:13 - Benzin ve motorine indirim (Benzin ve motorinin litre fiyatı ne kadar?)16:54 - İstanbul Sancaktepe'de askeri helikopter düştü: 4 asker hayatını kaybetti!16:03 - ''Her 10 kişiden 9'unda diş eti hastalığı var'' uyarısı!01:32 - AK Parti 40 ilin belediye başkan adayını açıkladı13:11 - İran devrim muhafızları Suudi Arabistan'a ait balıkçı teknesine el koydu13:03 - MHP Lideri Bahçeli: İstanbul, Ankara ve İzmir'de aday göstermeyeceğiz12:58 - AK Parti, 40 ilin belediye başkan adayını bugün açıklayacak16:50 - AKOM İstanbulluları uyardı! Sıcaklık sıfır derecenin altına düşecek15:33 - Güney Sudanlı 16 yaşındaki kız Facebook'tan açık artırmayla satıldı!13:14 - İsviçre'de ''inekler boynuzlu mu olsun, boynuzsuz mu?'' referandumu!15:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Stokların yapıldığı depoları basıcağız15:10 - Putin: Suudi Veliaht Prens Selman ile G-20 zirvesinde görüşebilir15:01 - Kurtulmuş: İstanbul ve Ankara belediye başkan adaylarımız belli oldu21:15 - Trump: Prens Selman Kaşıkçı cinayeti ile ilgili bilgi sahibi olabilir21:10 - Erdoğan: Yolunu şaşıranı ya ıslah ya tasfiye edeceğiz09:00 - Birleşik Arap Emirlikleri ile Suudi Arabistan Fırat'ın doğusunda iddiası!08:46 - Soğanın fiyatı bir haftada ikiye katlandı (Ankara'da 200 bin ton stok)20:38 - Emine Şahin'in annesinin işine son verdiler!19:24 - Erdoğan TürkAkım töreninde konuştu : İlişkilerimizi diğer ülkelerin dayatmalarına göre belirlemedik19:10 - MHP'nin 30 belediye başkanı adayı daha belli oldu19:01 - İstanbul Havalimanı’nda otopark ücretleri ne kadar?10:56 - CHP Edirne Milletvekili Erdin Bircan hayatını kaybetti (Erdin Bircan kimdir?)14:44 - İzmir'de 10 Kasım törenine katılmayan imama soruşturma!10:17 - Meteoroloji'den 5 il için kar ve yağmur uyarısı (16 Kasım 2018 hava durumu nasıl olacak?)10:15 - Eylül ayı sanayi üretimi rakamları belli oldu10:10 - İstanbul'da Osman Kavala operasyonu09:55 - Patates ve soğanda fiyat artışı sürecek09:51 - Hava Kuvvetleri'nde FETÖ operasyonu: 100 asker ile 88 sivil hakkında gözaltı kararı16:48 - Suudi savcıdan Cemal Kaşıkçı cinayeti ile ilgili açıklama13:15 - Hz. İsa'nın 1500 yıllık resmi bulundu10:28 - Ağustos ayı işsizlik rakamları belli oldu16:05 - Muhafazakar yazarların derin endişesi: ''Aman provakasyona gelmeyelim!''
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler