Güncelleme: 21:49 TSİ 20 Temmuz 2019 Cumartesi
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Savaşın kızı: Hocalı'dan Sabirabad'a...

Victoria İvlev
Güncelleme: 13:43 TSİ 18 Mart 2011 Cuma
Dağlık Karabağ’ta esir düşen bayan ve kızı Novaya Gazeta temsilcisi tarafından 19 yıl sonra bulundu. Saldırı gecesi doğan kızın peşini savaş bir türlü bırakmamıştı

Onu Karabağ'ta 19 yıl önce, 22 Şubat 1992 tarihinde gördüm. O ve dört çocuğu esir düşmüştü. Diğer gazetecilerle beraber savaş bölgesini gitmiş ve esirlerle görüşmüştüm. Önce onu değil, bize doğru hareket eden bir kar bulutunu gördüm. Sonrasında ise insanların acı yüklü sesleri duyulmaya başladı. Tipi bittikten sonra yarı çıplak çok sayıda insan gözüktü. Büyük çoğunluğu bayan ve çocuktu. O ise en sonda gelmekteydi. Sürekli duruyor ve etrafına bakınıyordu. Çocuklarını kaybetmemeğe çalışıyordu. Dört çocuğunun ikisi peşinden geliyor, yaralı olan ikisini ise elinde tutuyordu. Kız çocuğu bir gün önce doğmuştu.

Esaretin ilk günü doktorlarla beraber başka bir yerde olduğum için onu görmemiştim.

Onun yanına yaklaştım. Kar fazla olduğu için yürümek zorlaşıyordu. Çocuğu ondan alarak montumun altına sakladım. Çok büyük kırmızı renkli bir montum vardı. Onun savaş sırasında beni koruduğunu düşünüyordum. Gerçekte ise ben iyi bir hedefe dönüşmüştüm. Ancak kader ölümden ve yaralanmadan uzak kalmamı gerektiriyordu. Kafilenin tamamının ellerinde beyaz bir bez vardı. Benim de olmasına rağmen onu nasıl olduysa kaybettim. Peşimden gelen asker yaklaşarak beni leriye idoğru birkaç kere itti. Kulağıma anlamadığım bir dilde bağırmaya başladı.

Sırtıma vurduğu darbeyi hayatımın sonuna kadar unutmadım. Esir hayatı yaşayan bir insanın duygusunu da tatmış oldum. Burada her hangi bir hukuktan bahsedilemez. Gelişim, değerler ve dünya kayboldu. Sadece ben ve elinde silahla bana vuran olan asker vardı. Bir de korumam gereken bir bebek..

Bu birkaç dakika sürdü. Beni tanıyan birisi yaklaştı ve benim esir olmadığımı söyledi. Zanedersem özür de dilediler... Ancak bunun bir önemi yoktu. Kendimi bir hiç olarak hisetme duygusunu hiçbir zaman unutamadım. Hala askerin darbesini sırtımda duymaktayım.

Onları birkaç gün orada tuttular. Bayanı ve çocuklarını ziyaret ediyordum. Her ne kadar bu tür ziyaretler askerler tarafından hoş karşılanmasa da ziyaretlere devam ettim. Bazı çocuk elbiseleri ve bayan ayakkabısı götürdüm. Sonradan ise onu sınıra götürdüler ve değiştiler. Hangi şartlar altında değişimin gerçekleştiğini tam olarak hatırlayamıyorum. Onlarla beraber sınıra kadar yürüdüm. Büyük oğlu ve kızı yanında yürüyordu. Yaralı küçük çocuk ve ise bebek battaniyeye sarılmıştı. Silahlı adamlar sırasıyla onları taşıyor ve sınıra götürüyordu.

Birden aklıma ona para vermek geldi. Ancak bu paralar ondan alınabilirdi. Onları saklaması gerekiyordu. Ikimiz de bunu düşünmeye başladık. Sonrasında ise o paraları alarak elbiselerinin altına sakladı. Onları eski yeşil bir otobüse götürdüler ve benim hayatımdan sonsuza kadar kayboldu. Hatırladığım kadarıyla ismi Mövlüde idi. Ruslar, onları Mesheti Türkleri diye isimlendirmekte. Ancak bu yanlış bir tanımlama. O bayan Ahıska Müslümanlarından idi. Onun renkli saçları ve büyük mavi gözleri vardı.

Bu hikayem, dönemin en meşhur gazetelerinden birisinde "Moskovskiy Novosti" gazetesinde yayımlandı. Mutsuz insanların resimleri manşete taşındı. Mövlüde ve diğer esirlerin resimleri ise iç sayfada yer aldı. Gazete siyah beyaz olduğu için onun gözlerinin renkleri anlaşılamıyordu.

Ahıska Müslümanları ülkenin en mutsuz halkının kaderini yaşadı. Bir Ahıskalı, kısa hayatı içerisinde dört kere sürgün hayatı yaşamış olabilir. Ilk olarak 1944'de Stalin tarafından Gürcistan'dan, Orta Asya'ya sürüldüler. 1989 yılında Özbekistan'ın Fergane bölgesinden sürüldüler. 1992 yılında yerleştikleri Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinden çıkmak zorunda kaldılar. 2004 yılında ise Krasnodar eyletinden sürüldüler. Eyalet valisi Tkaçev ve Volga Kazaklar onları tehlike olarak gördü.

Şu anda bu olayların yaşandığı bölgenin ismi zikredilebilir. Bunun sırası gelmiş durumda. Bu ismi Azerbaycan ve Ermenistan'da herkes bilmekte. Bu Hocalı şehri idi. Mövlüde ile buluştuğum gün, çoğu bayan ve çocuklardan oluşan yüzlerce sivil öldürülmüştü. 25-26 Şubat gecesi yaşananlar hakkında en objektif rapor Memorial tarafından hazırlandı.

Hocalı, Azerbaycan tarafında idi ve orada bölgenin tek havaalanı bulunmaktaydı. Havaalanı çatışmasının kanlı olacağı önceden bilinmekteydi. Olay tahmin edildiği bir şekilde gerçekleşti. Havaalanı insan hayatından daha önemli bir duruma geldi. Savaşa üçüncü taraf da katıldı. Rusya askeri diye isimlendirilen eski SSCB subayları da işgale destek verdi. Onların kime nasıl hizmet ettikleri komutanlarının vicdanlarına bırakıldı. Sivil halkı kurşunlama emrinin kim tarafından verildiği hala bilinmemekte. Hocalı soykırımı hiçbir zaman uluslararası tarafsız bir kurul tarafından araştırılmadı.

Taraflar doğru olanı yapmıyor. Sadece geri adım atılması ve özür dilenmesi gerektiğinin farkında değiller.

Birkaç ay önce Azeri gazeteci Şahin Hacıyev, beni savaş bölgesinde düzenlenen seminere davet etti. Ona Mövlüde'nin hikayesini anlattım ve onu bulmağa karar verdik. Ona şu anda Ahıskalı bayanın tahminen 50 yaşlarında olduğunu tahmin ettiği söyledim ve eski resimleri gösterdim. Şahin, devlet komisyonu ile irtibat kurdu. Ancak onlarda Mövlüde hakkında bilgi bulunamamaktaydı. Şahin, Ahıska Türklerinin yerleştirildiği 4-5 Azeri bölgesinin bulunduğunu ve resim aracılığıyla onu bulmaya çalışacağını bildirdi. Ben Gürcü basın mensubu Klara Barataşvili ile de irtibat kurdum. Klara aramaları sonucunda bayanın isminin Mehriban olarak değiştirilebileceğini ve şu anda Sabirabad'ta ikamet etme olasılığının bulunduğuna dair tahminde bulundu. Şahin'in de aramaları sonucunda onun Ağcakent köyünde bulunduğu ortaya çıktı. Beraber köye gittik ve o karşımdaydı. Ancak o artık Rusça'yı unutmuştu. Birbirimize sarıldık, elimde taşıdığım bebeyi sordum. Onun ismini Günay koymuşlardı. Yani Güneş ve Ay. Ona sarıldım. Annesi onun hasta olduğunu ve beş yıl önce konuşma yeteneğini de kaybettiğini bildirdi.

Mehriban anlatıyor: "Onu bodrum katta doğurdum. Birkaç komşu aile ile beraber oraya saklanmağa karar vermiştik. Her taraftan çatışma sesleri geliyordu, saklanacak başka bir yer bulamamıştık. Herkesin gözünün önünde çocuğu doğdum. Bu olay 23 Şubat tarihinde gerçekleşti. Biz iki gün daha orada bekledik. Silah sesi durmadı. Bizimle beraber orada bulunan iki şahıs şöyle dedi: "Buradan çıkalım ve beyaz bayrak sallayalım." Onlar dışarı çıkar çıkmaz hemen kurşunlandılar. Bizleri ise esir aldılar. Kocam aynı gün öldü. Ancak bu konuda bir bilgim henüz yoktu. O çok güçlü bir insandı, spor yapardı. Havaalanını korumak için götürmüşlerdi. Orada şehit oldu. Cesedini sonradan Ermenilerden geri alabildik ve kocamı toprağa verebildim. Bizi götürdükleri zaman aniden durdum. Sanki bilincimi kaybetmiştim. Baktım bebek yok. Onu bir yerlerde düşürmüştüm. Hemen geri koştum. Kendimi kaybetmiştim, onu karın üzerinde buldum. Hayata tutunabildi. Ancak görüldüğü gibi hastalığa yakalandı. Hepimizi karın üzerine oturttular ve ateş yakmağa izin vermediler. Çocuklar yemek istiyordu. Onlara kar yiyebileceklerini söylediler. Bir süre bekledikten sonra bazılarımızı araca götürdüler ve esir hayatı başladı. Bebeğim olduğu için orada bana biraz yiyecek ve çay verdiler."

Bu hikayenin her türlü sonucuna hazır idim. Bebeğin hasta olabileceğine onun öldüğüne, ya da evlendiğine veya akrabaları ile beraber olduğuna. Hatta onu göremeyeceğimi de düşünmüştüm. Ancak Günay'ın şimdiki durumu karşısında ne yapacağımı şaşırdım. Herşeyi unuttum. Tüm sevinçler, Günay'ın yaşadıkları karşısında kayboldu. Çaresizlik her tarafımı kapladı. Ne yapacağımı bilemiyordum. Günay ise gece boyunca sadece bizlere baktı. Şu anda ikamet ettiği yer, dünyaya geldiği bölgeden sadece 60 kilometre ötede...

Mehriban ona verdiğim kağıt parçasını hatırladı. Orada telefon numaram ve adresim yazılmıştı. Sıkıntı olursa aramasını söylemiştim. Ancak kağıt parçasını Ağdam'da kaybetmiş ve bu yüzden beni arayamamış. Mehriban şu anda bir fırında çalışmakta. Ancak fırın sadece dört ay çalışıyor. Diğer zamanlarda ise ticari olarak kâr etmediği için kapalı tutulmakta. Yevmiyesi 6 manata yani aylık 200 dolara çalışmakta. Büyük oğlu Bakü'de ve iki çocuğu var, yaralanan diğer oğlu usta olarak çalışmakta ve yeni bir savaşa hazırlanıyor. O, bunları kendilerine yapanlardan intikam almanın peşinde. Günay ise sürekli hastalanmasına rağmen ona yardım yapılmamakta ve devlet tarafından ilaç verilmemekte. Hastalığının ise sadece İsviçre'de tedavi edilebileceği söylenmekte.

Kaynak: Novaya Gazeta

Rusça aslından Dünya Bülteni için çeviren: İbrahim Ali

adv
SON DAKİKA
23:01 - Halkbank'ın eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla tahliye edildi12:11 - Pentagon: Türkiye F-35 programından çıkarılması sonucu 9 milyar dolar kayba uğrayacak12:03 - Rusya/Borisov: Türkiye’ye savaş uçağı da satabiliriz00:26 - Dışişleri Bakanlığı'ndan Beyaz Saray ve Pentagon'un F-35 açıklamasına tepki00:21 - Pentagon'dan ''Türkiye F-35 programında askıya alındı'' açıklaması00:18 - Beyaz Saray'dan S-400 ve F-35 açıklaması09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı01:22 - Trump'tan S-400 ve F-35 açıklaması10:13 - Nisan ayı işsizlik rakamları belli oldu14:03 - Gazeteci yazar Mehmet Şevket Eygi hayatını kaybetti13:05 - S-400 teslimatında ikinci günde dördüncü uçak geldi23:24 - ABD Savunma Bakanı Vekili Esper'den S-400 açıklaması12:59 - AK Parti'nin kurucularından Dengir Mir Mehmet Fırat hayatını kaybetti (Dengir Mir Mehmet Fırat kimdir?)12:16 - S-400 hava savunma sistemi teslimatı başladı11:14 - Sahte binbaşı üniformasıyla yüzlerce kişiyi dolandırdı02:51 - Yunanistan'da erken genel seçimde Kiriakos Miçotakis tek başına iktidar10:44 - Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı22:52 - Ali Babacan'a FETÖ soruşturması ile ilgili savcılıktan karar14:38 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''yeni parti'' sorusuna verdiği yanıt14:27 - Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bir araçta patlama meydana geldi: 3 ölü13:16 - ''İmamoğlu’na davrandığınız gibi Gül, Davudoğlu ve Babacan'a davranıyorsunuz''10:37 - Haziran ayı enflasyon rakamları belli oldu13:09 - Davutoğlu: Beka kaygısından bahsedip İmralı'ya başvurmak milletin vicdanından kopuştur12:51 - Erdoğan ve Trump G-20 kapsamında Japonya'da 40 dakika görüştü12:36 - Erdoğan: S-400 için yaptırım olmayacağını Trump'tan duymuş olduk12:01 - Elektrik fiyatına yüzde 14.98 zam!10:01 - G-20 zirvesi Japonya’nın Osaka kentinde başladı12:46 - Volkswagen Grubu fabrika yatırımı için Türkiye'yi seçti00:41 - Gezi Parkı davasında karar! Osman Kavala'ya tahliye kararı çıkmadı00:20 - Ertelenen zamlar İstanbul seçimi sonrası başladı00:10 - Yeni askerlik yasası TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi (Askerlik süresi kaç aya düştü?)12:52 - ABD konsolosluk çalışanı Nazmi Mete Cantürk serbest bırakıldı11:37 - İŞKUR'dan 100 bin öğrenciye ilk kez sigorta10:52 - 23 Haziran İstanbul seçimlerin galibi Ekrem İmamoğlu00:35 - Ekrem İmamoğlu'ndan İstanbul seçim sonuçları ile ilgili açıklama00:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Ekrem İmamoğlu'na tebrik00:03 - Binali Yıldırım'dan rakibi Ekrem İmamoğlu'na tebrik13:00 - Trump'ın İran'a saldırı tehdidine karşı Tahran'dan jet yanıt!01:18 - Trump'tan ''İran'a saldıracak mısınız?" sorusuna cevap23:19 - İran ABD'ye ait insansız hava aracını düşürdü!15:51 - Genelkurmay çatı davasında kim ne kadar ceza aldı?15:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'ndan faiz ve S-400 konusunda önemli açıklamalar13:11 - ABD'li NATO komutanından S-400 açıklaması12:32 - Sanayi üretimi ve perakende satışlar Nisan'da sert düştü!23:53 - Muhammed Mursi mahkeme salonunda hayatını kaybetti!01:49 - Yunanistan Başbakanı Çipras Türkiye'yi hedef aldı01:18 - Binali Yıldırım ile Ekrem İmamoğlu canlı yayında seçim vaatlerini anlattılar01:03 - Bakanlıktan Moody's'in not indirme kararına tepki00:19 - Erdoğan: Binali Yıldırım ve Ekrem İmamoğlu arasındaki ortak yayın kırılma noktası13:37 - Bakan Çavuşoğlu: Türkiye S-400'ü almıştır ve S-400'ler Türkiye'ye gelecektir13:34 - Suriye İdlib'deki Türk gözlem noktasına saldırı: 3 asker yaralı10:40 - ABD Temsilciler Meclisi'nin S-400 kararına Türkiye'den tepki10:29 - ABD, Türk pilotların F-35 eğitimlerini durdurduğunu açıkladı14:00 - Yıldırım-İmamoğlu ortak yayın tarihi belli oldu23:21 - Binali Yıldırım açıkladı: Benim tercihim Uğur Dündar’ın yönetmesi (İmamoğlu ile ekranda tartışma programı)14:14 - ABD'den S-400'e karşı Türkiye'ye ilk hamle!23:51 - 9 günlük bayram tatilinin ilk üç gününde 54 trafik kazası oldu10:18 - Türkiye ekonomisi krizde mi?10:06 - Mayıs ayı enflasyon rakamları belli oldu09:40 - Endonezya'da 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi23:17 - Sakarya Hendek'te 4,6 büyüklüğünde deprem! İstanbul'da hissedildi11:52 - Kuzey Irak'a PKK'ya yönelik kara ve hava harekatı21:54 - ABD Başkanı Trump Körfez'e asker gönderme kararını onayladı!15:03 - İngiltere Başbakanı Theresa May istifa tarihini açıkladı21:18 - YSK'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminin iptali ile ilgili gerekçeli kararı açıklandı23:55 - Süper Lig'in 33. haftasında şampiyon Galatasaray10:41 - Şubat 2019 işsizlik rakamları belli oldu00:12 - Okulların tatil takvimi değişti22:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye hiç kimsenin müstemlekesi değildir00:21 - Ahmet Davutoğlu: YSK’nın kararına tepki: YSK'nın İstanbul kararı değerlerimizi zedeledi00:15 - Abdullah Gül'den YSK'nın İstanbul kararına tepki: 367 neyse YSK'nın İstanbul kararı aynı20:04 - YSK, İstanbul seçminin iptaline ve yenilenmesine karar verdi18:34 - İşte kalp krizinin 7 belirtisi12:32 - YSK, AK Parti ve MHP'nin İstanbul seçimine itirazı bugün görüşecek10:44 - Kimlik, ehliyet ve pasaport randevu süreleri bir güne düşürüldü02:00 - RAMAZAN VE ORUÇ İLE İLGİLİ SORU VE CEVAPLAR14:37 - Nisan ayı enflasyon rakamları belli oldu14:03 - Venezuela'da darbe girişimi ile ilgili son durum!22:23 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Venezuela'daki darbe girişimi ile ilgili açıklama22:04 - Venezuela'da askeri darbe girişimi! Maduro'dan ilk açıklama00:56 - Sanatçı Dilber Ay kalp krizinden hayatını kaybetti12:06 - Ankara'da ekmek fiyatına zam09:16 - Çiftçi Patates ve soğan ekmiyor, fiyat 5 liranın altına düşmez!20:14 - YSK'dan AK Parti'nin İstanbul için itirazı ile ilgili 3 ara karar16:55 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Kılıçdaroğlu'na saldırı ile ilgili açıklama16:51 - ABD'den İran'a yönelik yaptırım muafiyetlerine son verme kararı16:47 - YSK, AK Parti'nin İstanbul ile ilgili itirazını gündemine aldı12:52 - Yumruklu saldırıya uğrayan Kılıçdaroğlu: Planlanan bir saldırıydı10:13 - Kemal Kılıçdaroğlu'na yumruk atan Osman Sarıgün gözaltına alındı23:22 - MSB'den Kılıçdaroğlu'na yönelik saldırı ile ilgili açıklama19:34 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan AK Parti İstanbul İl Başkanlığı'nda seçim değerlendirmesi toplantısı00:52 - Sudan'da göstericiler geçici sivil yönetim ilan edilecek21:22 - İstanbul'da gözaltına alınan 2 BAE'lı şüpheli casusluktan tutuklandı15:43 - Binali Yıldırım'dan İmamoğlu'nun veri genelgesiyle ilgili açıklama15:33 - BAE casusu Kaşıkçı cinayeti şüphesiyle İstanbul'da tutuklandı15:26 - Libya’daki çatışmalarda 213 kişi hayatını kaybetti!22:47 - Binali Yıldırım'dan Ekrem İmamoğlu açıklaması19:23 - Ekrem İmamoğlu başkanlık görevini Mevlüt Uysal'dan devraldı17:20 - CHP'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Adayı Ekrem İmamoğlu mazbatasını aldı17:03 - İstanbul'da 31 Mart yerel seçim sonuçları açıklandı
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler