Güncelleme: 01:15 TSİ 19 Mart 2019 Salı
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Savaşın kızı: Hocalı'dan Sabirabad'a...

Victoria İvlev
Güncelleme: 13:43 TSİ 18 Mart 2011 Cuma
Dağlık Karabağ’ta esir düşen bayan ve kızı Novaya Gazeta temsilcisi tarafından 19 yıl sonra bulundu. Saldırı gecesi doğan kızın peşini savaş bir türlü bırakmamıştı

Onu Karabağ'ta 19 yıl önce, 22 Şubat 1992 tarihinde gördüm. O ve dört çocuğu esir düşmüştü. Diğer gazetecilerle beraber savaş bölgesini gitmiş ve esirlerle görüşmüştüm. Önce onu değil, bize doğru hareket eden bir kar bulutunu gördüm. Sonrasında ise insanların acı yüklü sesleri duyulmaya başladı. Tipi bittikten sonra yarı çıplak çok sayıda insan gözüktü. Büyük çoğunluğu bayan ve çocuktu. O ise en sonda gelmekteydi. Sürekli duruyor ve etrafına bakınıyordu. Çocuklarını kaybetmemeğe çalışıyordu. Dört çocuğunun ikisi peşinden geliyor, yaralı olan ikisini ise elinde tutuyordu. Kız çocuğu bir gün önce doğmuştu.

Esaretin ilk günü doktorlarla beraber başka bir yerde olduğum için onu görmemiştim.

Onun yanına yaklaştım. Kar fazla olduğu için yürümek zorlaşıyordu. Çocuğu ondan alarak montumun altına sakladım. Çok büyük kırmızı renkli bir montum vardı. Onun savaş sırasında beni koruduğunu düşünüyordum. Gerçekte ise ben iyi bir hedefe dönüşmüştüm. Ancak kader ölümden ve yaralanmadan uzak kalmamı gerektiriyordu. Kafilenin tamamının ellerinde beyaz bir bez vardı. Benim de olmasına rağmen onu nasıl olduysa kaybettim. Peşimden gelen asker yaklaşarak beni leriye idoğru birkaç kere itti. Kulağıma anlamadığım bir dilde bağırmaya başladı.

Sırtıma vurduğu darbeyi hayatımın sonuna kadar unutmadım. Esir hayatı yaşayan bir insanın duygusunu da tatmış oldum. Burada her hangi bir hukuktan bahsedilemez. Gelişim, değerler ve dünya kayboldu. Sadece ben ve elinde silahla bana vuran olan asker vardı. Bir de korumam gereken bir bebek..

Bu birkaç dakika sürdü. Beni tanıyan birisi yaklaştı ve benim esir olmadığımı söyledi. Zanedersem özür de dilediler... Ancak bunun bir önemi yoktu. Kendimi bir hiç olarak hisetme duygusunu hiçbir zaman unutamadım. Hala askerin darbesini sırtımda duymaktayım.

Onları birkaç gün orada tuttular. Bayanı ve çocuklarını ziyaret ediyordum. Her ne kadar bu tür ziyaretler askerler tarafından hoş karşılanmasa da ziyaretlere devam ettim. Bazı çocuk elbiseleri ve bayan ayakkabısı götürdüm. Sonradan ise onu sınıra götürdüler ve değiştiler. Hangi şartlar altında değişimin gerçekleştiğini tam olarak hatırlayamıyorum. Onlarla beraber sınıra kadar yürüdüm. Büyük oğlu ve kızı yanında yürüyordu. Yaralı küçük çocuk ve ise bebek battaniyeye sarılmıştı. Silahlı adamlar sırasıyla onları taşıyor ve sınıra götürüyordu.

Birden aklıma ona para vermek geldi. Ancak bu paralar ondan alınabilirdi. Onları saklaması gerekiyordu. Ikimiz de bunu düşünmeye başladık. Sonrasında ise o paraları alarak elbiselerinin altına sakladı. Onları eski yeşil bir otobüse götürdüler ve benim hayatımdan sonsuza kadar kayboldu. Hatırladığım kadarıyla ismi Mövlüde idi. Ruslar, onları Mesheti Türkleri diye isimlendirmekte. Ancak bu yanlış bir tanımlama. O bayan Ahıska Müslümanlarından idi. Onun renkli saçları ve büyük mavi gözleri vardı.

Bu hikayem, dönemin en meşhur gazetelerinden birisinde "Moskovskiy Novosti" gazetesinde yayımlandı. Mutsuz insanların resimleri manşete taşındı. Mövlüde ve diğer esirlerin resimleri ise iç sayfada yer aldı. Gazete siyah beyaz olduğu için onun gözlerinin renkleri anlaşılamıyordu.

Ahıska Müslümanları ülkenin en mutsuz halkının kaderini yaşadı. Bir Ahıskalı, kısa hayatı içerisinde dört kere sürgün hayatı yaşamış olabilir. Ilk olarak 1944'de Stalin tarafından Gürcistan'dan, Orta Asya'ya sürüldüler. 1989 yılında Özbekistan'ın Fergane bölgesinden sürüldüler. 1992 yılında yerleştikleri Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinden çıkmak zorunda kaldılar. 2004 yılında ise Krasnodar eyletinden sürüldüler. Eyalet valisi Tkaçev ve Volga Kazaklar onları tehlike olarak gördü.

Şu anda bu olayların yaşandığı bölgenin ismi zikredilebilir. Bunun sırası gelmiş durumda. Bu ismi Azerbaycan ve Ermenistan'da herkes bilmekte. Bu Hocalı şehri idi. Mövlüde ile buluştuğum gün, çoğu bayan ve çocuklardan oluşan yüzlerce sivil öldürülmüştü. 25-26 Şubat gecesi yaşananlar hakkında en objektif rapor Memorial tarafından hazırlandı.

Hocalı, Azerbaycan tarafında idi ve orada bölgenin tek havaalanı bulunmaktaydı. Havaalanı çatışmasının kanlı olacağı önceden bilinmekteydi. Olay tahmin edildiği bir şekilde gerçekleşti. Havaalanı insan hayatından daha önemli bir duruma geldi. Savaşa üçüncü taraf da katıldı. Rusya askeri diye isimlendirilen eski SSCB subayları da işgale destek verdi. Onların kime nasıl hizmet ettikleri komutanlarının vicdanlarına bırakıldı. Sivil halkı kurşunlama emrinin kim tarafından verildiği hala bilinmemekte. Hocalı soykırımı hiçbir zaman uluslararası tarafsız bir kurul tarafından araştırılmadı.

Taraflar doğru olanı yapmıyor. Sadece geri adım atılması ve özür dilenmesi gerektiğinin farkında değiller.

Birkaç ay önce Azeri gazeteci Şahin Hacıyev, beni savaş bölgesinde düzenlenen seminere davet etti. Ona Mövlüde'nin hikayesini anlattım ve onu bulmağa karar verdik. Ona şu anda Ahıskalı bayanın tahminen 50 yaşlarında olduğunu tahmin ettiği söyledim ve eski resimleri gösterdim. Şahin, devlet komisyonu ile irtibat kurdu. Ancak onlarda Mövlüde hakkında bilgi bulunamamaktaydı. Şahin, Ahıska Türklerinin yerleştirildiği 4-5 Azeri bölgesinin bulunduğunu ve resim aracılığıyla onu bulmaya çalışacağını bildirdi. Ben Gürcü basın mensubu Klara Barataşvili ile de irtibat kurdum. Klara aramaları sonucunda bayanın isminin Mehriban olarak değiştirilebileceğini ve şu anda Sabirabad'ta ikamet etme olasılığının bulunduğuna dair tahminde bulundu. Şahin'in de aramaları sonucunda onun Ağcakent köyünde bulunduğu ortaya çıktı. Beraber köye gittik ve o karşımdaydı. Ancak o artık Rusça'yı unutmuştu. Birbirimize sarıldık, elimde taşıdığım bebeyi sordum. Onun ismini Günay koymuşlardı. Yani Güneş ve Ay. Ona sarıldım. Annesi onun hasta olduğunu ve beş yıl önce konuşma yeteneğini de kaybettiğini bildirdi.

Mehriban anlatıyor: "Onu bodrum katta doğurdum. Birkaç komşu aile ile beraber oraya saklanmağa karar vermiştik. Her taraftan çatışma sesleri geliyordu, saklanacak başka bir yer bulamamıştık. Herkesin gözünün önünde çocuğu doğdum. Bu olay 23 Şubat tarihinde gerçekleşti. Biz iki gün daha orada bekledik. Silah sesi durmadı. Bizimle beraber orada bulunan iki şahıs şöyle dedi: "Buradan çıkalım ve beyaz bayrak sallayalım." Onlar dışarı çıkar çıkmaz hemen kurşunlandılar. Bizleri ise esir aldılar. Kocam aynı gün öldü. Ancak bu konuda bir bilgim henüz yoktu. O çok güçlü bir insandı, spor yapardı. Havaalanını korumak için götürmüşlerdi. Orada şehit oldu. Cesedini sonradan Ermenilerden geri alabildik ve kocamı toprağa verebildim. Bizi götürdükleri zaman aniden durdum. Sanki bilincimi kaybetmiştim. Baktım bebek yok. Onu bir yerlerde düşürmüştüm. Hemen geri koştum. Kendimi kaybetmiştim, onu karın üzerinde buldum. Hayata tutunabildi. Ancak görüldüğü gibi hastalığa yakalandı. Hepimizi karın üzerine oturttular ve ateş yakmağa izin vermediler. Çocuklar yemek istiyordu. Onlara kar yiyebileceklerini söylediler. Bir süre bekledikten sonra bazılarımızı araca götürdüler ve esir hayatı başladı. Bebeğim olduğu için orada bana biraz yiyecek ve çay verdiler."

Bu hikayenin her türlü sonucuna hazır idim. Bebeğin hasta olabileceğine onun öldüğüne, ya da evlendiğine veya akrabaları ile beraber olduğuna. Hatta onu göremeyeceğimi de düşünmüştüm. Ancak Günay'ın şimdiki durumu karşısında ne yapacağımı şaşırdım. Herşeyi unuttum. Tüm sevinçler, Günay'ın yaşadıkları karşısında kayboldu. Çaresizlik her tarafımı kapladı. Ne yapacağımı bilemiyordum. Günay ise gece boyunca sadece bizlere baktı. Şu anda ikamet ettiği yer, dünyaya geldiği bölgeden sadece 60 kilometre ötede...

Mehriban ona verdiğim kağıt parçasını hatırladı. Orada telefon numaram ve adresim yazılmıştı. Sıkıntı olursa aramasını söylemiştim. Ancak kağıt parçasını Ağdam'da kaybetmiş ve bu yüzden beni arayamamış. Mehriban şu anda bir fırında çalışmakta. Ancak fırın sadece dört ay çalışıyor. Diğer zamanlarda ise ticari olarak kâr etmediği için kapalı tutulmakta. Yevmiyesi 6 manata yani aylık 200 dolara çalışmakta. Büyük oğlu Bakü'de ve iki çocuğu var, yaralanan diğer oğlu usta olarak çalışmakta ve yeni bir savaşa hazırlanıyor. O, bunları kendilerine yapanlardan intikam almanın peşinde. Günay ise sürekli hastalanmasına rağmen ona yardım yapılmamakta ve devlet tarafından ilaç verilmemekte. Hastalığının ise sadece İsviçre'de tedavi edilebileceği söylenmekte.

Kaynak: Novaya Gazeta

Rusça aslından Dünya Bülteni için çeviren: İbrahim Ali

adv
SON DAKİKA
19:02 - Hollanda'da Tramvayda silahlı saldırı: Ölü sayısı 3'e yükseldi (Şüpheli Türk kökenli)13:14 - Aralık 2018 işsizlik rakamları açıklandı12:19 - Yeni Zelanda'da iki camide cuma namazında silahlı saldırı: 49 ölü, 48 yaralı!00:08 - AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik'ten Avrupa Parlamentosu'nda kabul edilen Türkiye raporuna sert tepki23:58 - Avrupa Parlamentosu Türkiye raporunu kabul etti!23:48 - Prof. Dr. Beril Dedeoğlu hayatını kaybetti!12:19 - CHP Bartın Milletvekili Aysu Bankoğlu hakkında soruşturma12:15 - CHP'nin Ankara adayı Mansur Yavaş'tan ''sahte senet'' iddialarına yanıt08:34 - İstanbul'da hava 10 derece soğuyor, yağış geliyor!08:30 - 8 ilde FETÖ operasyonu: 58 polis hakkında gözaltı kararı08:15 - Gebze-Halkalı Banliyö Tren Hattı açıldı13:01 - 2018 büyüme rakamları belli oldu09:02 - ABD'den DEAŞ'lı militanlarına sahte pasaport21:32 - Erdoğan: S-400 sisteminin NATO ve ABD'nin güvenliğiyle ilgisi yok14:58 - Milli Savunma Bakanı Akar yeni askerlik sistemini açıkladı08:49 - Çocuk koruma derneğinin başkanı 8 yaşındaki oğlunu istismardan tutuklandı!08:23 - TOKİ'nin 50 bin sosyal konutuyla ilgili başvuru çarşamba günü başlıyor08:20 - Ankara'da 145 adrese uyuşturucu baskını10:11 - Şubat ayı enflasyon rakamları belli oldu22:01 - Afganistan'da sel ve su baskınında 20 kişi hayatını kaybetti22:03 - 2 Mart 2019 Tarihte bugün Türkiye'de ve dünyada neler oldu?13:05 - Peru'da 7.1 büyüklüğünde deprem meydana geldi!12:06 - 9 yaşındaki tüketici Elif'in meşrubat firmasına karşı zaferi (Meşrubat firmasına 241 bin lira ceza)14:21 - Asya'da korkutan gerilim! Pakistan iki Hint savaş uçağını düşürdü: 3 ölü!13:12 - Tek tek insanlar açısından doğru olan yaklaşımlar toplumun tamamını da benzer biçimde etkiler mi?21:03 - Erdoğan: Bugün bize ihanet edenler gittikleri yere de ihanet edecekler22:03 - İstanbul'da tüm okullar pazartesi günü tatil16:03 - TBMM'nin 29. başkanı AK Partili Mustafa Şentop oldu22:52 - Venezuela'da ordu ile yerli halk arasında çatışma: 2 ölü!08:27 - AK Parti'nin meclis başkanı adayı belli oldu08:19 - "Venezuela Devlet Başkanı Maduro'dan Türkiye'de banka hesabı açın çağrısı" iddiası08:15 - Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Trump ile telefonda görüştü11:50 - Yerinden 1 liraya alınan salatalık halde 9 liraya satıldı!01:35 - Çanakkale'de 5 büyüklüğünde deprem!15:08 - MHP Lideri Bahçeli'den Burhanettin Kocamaz yorumu15:02 - İYİ Parti'nin Mersin'de Burhanettin Kocamaz'ı aday gösterememesi sonrasında yeni formül14:53 - TÜSİAD'ın yeni başkanı Simone Kaslowski oldu (Simone Kaslowski kimdir?)14:49 - TCDD Genel Müdürü İsa Apaydın görevden alındı13:25 - Gazeteci Rasim Ozan Kütahyalı'ya 2 yıl hapis cezası00:55 - Mersin'de İYİ Parti’ye geçen Burhanettin Kocamaz aday olamadı (Liste YSK’ya geç verildi)00:23 - Cumhur İttifakı'ında son durum: 44 il AK Parti, 7 ilde MHP00:05 - Rusya ''sınırsız menzilli'' nükleer kruz füzesini test etti00:00 - Millet İttifakı'nda son durum: 29 il CHP'ye, 21 il İYİ Parti'ye00:53 - Binali Yıldırım istifa edip Meclis'e veda etti20:04 - Erdoğan: Ne pahasına olursa olsun sınırımızdaki terör koridorunu yıkacağız19:59 - Muğla Milas'ta maden sahasında heyelan sonucunda göçük: 2 ölü!02:15 - Kalın’dan FETÖ elebaşı Fetullah Gülen'in iadesi' iddiası ile ilgili açıklama19:44 - ABD Başkanı Trump: Suriye ile ilgili 24 saat içerisinde bir açıklama yapacağım19:35 - 'Poşet formalı Afganlı küçük Messi'nin annesi: Hayatımız mahvoldu, Taliban oğlumun peşinde10:28 - 2018 Kasım ayı işsizlik rakamları belli oldu19:46 - Soçi'deki Üçlü Suriye Zirvesi sonrası 3 liderden ilk açıklama19:40 - İstanbul Kartal'da yıkılan 8 katlı binayla ilgili 2 kişi tutuklandı17:18 - Sağlık Bakanı Fahrettin Koca'dan ilaç zammı ile ilgili açıklama02:10 - İran'da Devrim Muhafızlarına yönelik intihar saldırısı: 27 kişi hayatını kaybetti!18:44 - İran/Hamaney: ABD ile hiçbir sorun çözülmez19:59 - İşte gripten korunmada etkili olan turpun 10 faydası14:59 - Erdoğan: Soğan, patlıcan, domates, biber üzerinden ters köşe yapmaya çalıştılar14:52 - Rusya altyapıyı test etmek için geçici olarak internetin fişini çekecek00:13 - İstanbul Çekmeköy'de askeri helikopter düştü: 4 asker hayatını kaybetti!15:48 - İlker Başbuğ: Kozmik Oda'yı açmasaydık suikastların arkasında TSK var denecekti15:41 - Erdoğa: Tanzim satış noktalarında temizlik ürünleri de satılacak23:00 - Erdoğan: Halde terör estirenlerin işini bitireceğiz22:49 - Kemal Kılıçdaroğlu CHP'nin 31 Mart yerel seçim bildirgesini açıkladı22:42 - İstanbul Kartal'da riskli binanın yıkımına başlandı18:22 - Erdoğan açıkladı: Kitap,dergi ve gazetede KDV kalkıyor16:16 - İstanbul'da Sebze meyve tanzim satış noktaları belli oldu02:27 - Yazar Şule Yüksel Şenler yoğun bakımda17:12 - Erdoğan: Tank Palet Fabrikası satılması söz konusu değil17:09 - İstanbul'da Karagümrük çetesine operasyon: 11 gözaltı01:08 - İstanbul Kartal'da 8 katlı bina çöktü: 21 ölü00:02 - Türkiye İhvan üyesi Muhammed Abdulhafız Hüseyin'i neden Sisi'ye verdi?20:05 - Bakan Albayrak: Artan gıda fiyatlarına karşı haftaya adım atacağız19:57 - Yunanistan Başbakanı Aleksis Çipras Ayasofya ve Ruhban Okulu'nu ziyaret19:04 - İngiltere'den dikkat çeken patates raporu15:50 - 500 ilaç piyasada bulunmuyor!13:39 - 4 Şubat 2019 Tarihte bugün Türkiye'de ve dünyada neler oldu?12:45 - 2019 Ocak ayı enflasyon rakamları belli oldu01:19 - Kolombiya'da barış anlaşmasına uymayı reddeden FARC lideri Rodrigo Cadete öldürüldü23:24 - Erdoğan: Suriye'deki koalisyon güçlerine güvenemeyiz23:20 - Trump: Venezuela'ya asker göndermek bir seçenek18:29 - ABD'den sonra Rusya da nükleer silah anlaşmasını askıya aldı18:25 - Adana'da 4,3 büyüklüğünde deprem21:20 - Erdoğan'dan kentsel dönüşüm açıklaması: Müteahhide evinizi vermeye mecbur değilsiniz21:06 - Kitap satışlarında KDV sıfırlandı21:34 - ABD Başkanı Trump'tan Taliban, Kuzey Kore, İran ve DEAŞ'e ile ilgili açıklama19:42 - Trump'tan muhalif lider Guaido'ya destek telefonu!13:53 - Erdoğan: Fazıl Say'ın konserine gittik, linç kampanyası başlattılar22:14 - AK Parti İstanbul Büyüksehir Belediye Başkan adayı Yıldırım'dan TBMM Başkanlığı görevinden istifa kararı16:29 - Zabıta memuruna tokat atan eski daire başkanı, hakim karşısında kendini savundu16:01 - HDP 31 Mart yerel seçimlerinde üç büyükşehirde aday çıkarmayacak15:55 - İstanbul Tuzla'da tersanede yangın: 2 ölü, 11 yaralı!13:17 - CHP'nin İstanbul belediye başkan adayları belli oldu13:05 - CHP'nin İzmir belediye başkan adayları belli oldu02:17 - CHP İstanbul İl Başkanı Canan Kaftancıoğlu istifa etti!02:12 - CHP'nin İzmir Büyükşehir Belediye Başkan adayı belli oldu15:17 - 31 Mart yerel seçimde partilerin oy pusulasındaki yeri belli oldu15:11 - Filipinler'de katolik kilisesine bombalı saldırı: 27 ölü01:23 - Erdoğan'dan marketlerdeki yüksek fiyatlara tepki: Bunun adı ticaret değil ihanet13:49 - 26 Ocak 2019 Tarihte bugün Türkiye'de ve dünyada neler oldu?13:41 - Antalya Havalimanı'nda hortum: 12 yaralı
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler